Як не ачарсцвець сэрцам у цяжкі час

Цяжкія часы прыходзяць у жыццё кожнага чалавека. Бываюць дні, калі навіны палохаюць, людзі расчароўваюць, малітва здаецца сухой, а ў сэрцы з’яўляецца стомленасць. Здараецца, чалавек ужо не хоча нічога адчуваць, бо адчуваць балюча. І тады ўзнікае небяспека: сэрца можа паступова стаць цвёрдым, халодным, абыякавым.

Але хрысціянін пакліканы не проста “выжыць” у цяжкі час. Ён пакліканы захаваць сэрца жывым: здольным любіць, спачуваць, прабачаць, давяраць Богу і бачыць дабро нават там, дзе шмат цемры.

Сэрца не становіцца жорсткім за адзін дзень. Звычайна гэта адбываецца паступова.

Спачатку чалавек стамляецца. Потым пачынае менш маліцца. Потым перастае верыць, што нешта можа змяніцца. Потым становіцца абыякавым да чужога болю. А пасля можа сказаць: “Мне ўжо ўсё роўна”.

Але “мне ўсё роўна” – гэта не супакой. Гэта часта знак, што сэрца параненае і хоча абараніцца ад болю. Чалавек нібыта будуе вакол сябе сцяну, каб больш не пакутаваць. Але гэтая сцяна закрывае не толькі боль. Яна закрывае таксама любоў, надзею, радасць і Бога. Таму вельмі важна своечасова заўважыць, што маё сэрца стамляецца. Мне трэба не рабіцца каменным, а прыйсці да Бога са сваёй стомленасцю.

Малітва не павінна быць толькі прыгожай і правільнай. У цяжкі час яна можа быць вельмі простай: “Пане, мне цяжка”, “Пане, я стаміўся”, “Пане, я не разумею”, “Пане, захавай маё сэрца ад злосці”. Бог не патрабуе ад нас маскі. Ён хоча праўды. У псальмах чалавек часта гаворыць Богу пра страх, боль, слёзы, адзіноту. Гэта вучыць нас: перад Богам можна быць сапраўдным. Калі сэрца баліць, не трэба рабіць выгляд, што ўсё добра. Лепш сказаць Хрысту праўду. Бо толькі тое, што мы прыносім Яму, Ён можа аздаравіць.

У цяжкі час лёгка злавацца на людзей, на абставіны, на сябе, нават на Бога. Сама злосць можа быць натуральнай рэакцыяй на несправядлівасць або боль. Але небяспечна, калі чалавек пачынае жыць у злосці пастаянна. Злосць можа здавацца сілай, але на самай справе яна часта спальвае чалавека знутры. Яна забірае супакой, робіць позірк цёмным, прымушае бачыць у іншых толькі ворагаў.

Хрысціянін не павінен адмаўляць зло або рабіць выгляд, што несправядлівасці няма. Але ён не можа дазволіць злу перамагчы ўнутры сябе. Святы Павел пісаў: “Не будзь пераможаны злом, але перамагай зло дабром” (Рым 12, 21). Гэта цяжка. Але менавіта тут пачынаецца сапраўдная духоўная мужнасць. Калі навокал шмат болю, чалавек можа стаміцца спачуваць. Ён можа сказаць: “Я больш не магу слухаць”, “Мяне гэта не датычыць”, “Няхай кожны сам за сябе”. Але Евангелле вядзе нас іншым шляхам. Езус не быў абыякавым да чалавечага болю. Ён бачыў сляпых, хворых, галодных, адзінокіх, грэшнікаў, тых, каго ўсе адкінулі. Ён не праходзіў міма.

Захаваць мяккае сэрца не значыць узяць на сябе ўсе праблемы свету. Гэта значыць, не страціць чалавечнасці. Часам дастаткова выслухаць, памаліцца, дапамагчы маленькай справай, не асудзіць, сказаць добрае слова. Маленькая дабрыня ў цяжкі час можа быць вельмі вялікім святлом.

Сучасны чалавек можа пастаянна знаходзіцца ў патоку трывожнай інфармацыі. Навіны, паведамленні, каментарыі, спрэчкі – усё гэта можа перагрузіць душу. Калі чалавек кожны дзень корміць сэрца толькі страхам і злосцю, яму цяжка захаваць унутраны супакой. Таму патрэбная духоўная гігіена. Варта пытацца ў сябе: што я ўпускаю ў сваё сэрца? Ці дапамагае мне гэта маліцца, любіць, думаць ясна? Ці, наадварот, толькі разбурае мяне? Не трэба ўцякаць ад рэальнасці. Але трэба пакідаць месца для Бога, для цішыні, для добрай кнігі, для размовы з блізкімі, для святой Імшы, для прыроды, для служэння.

У Кнізе прарока Эзэхіэля Бог кажа: “Забяру з вашага цела сэрца каменнае і дам вам сэрца з плоці” (пар. Эзх 36, 26). Гэта вельмі моцны вобраз. Каменнае сэрца не адчувае. Яно не плача, не спачувае, не прабачае, не давярае. Сэрца з плоці – жывое. Яно можа балець, але можа і любіць. Яно можа быць параненае, але можа быць аздароўленае Богам. Таму ў цяжкі час варта часта маліцца: “Пане, не дазволь майму сэрцу стаць каменным. Дай мне сэрца, падобнае да Твайго”.

Прабачэнне – адна з самых цяжкіх евангельскіх тэм. Асабліва калі чалавек перажыў несправядлівасць, здраду, прыніжэнне або боль.

Але прабачэнне не азначае сказаць: “Нічога не здарылася”. Не азначае апраўдаць зло. Не азначае дазволіць іншым зноў раніць нас.

Прабачэнне азначае не дазволіць злу назаўсёды завалодаць маім сэрцам. Гэта шлях вызвалення. Часам ён доўгі. Часам патрабуе малітвы, размовы са святаром, падтрымкі мудрага чалавека. Але без прабачэння сэрца лёгка становіцца вязнем крыўды.

Хрыстус на крыжы паказаў, што любоў мацнейшая за нянавісць. І калі мы не маем сілы прабачыць, можам пачаць з маленькай малітвы: “Пане, я яшчэ не ўмею прабачыць. Але хачу, каб Ты вёў мяне да свабоды”.

У цяжкі час вельмі важна не заставацца аднаму. Калі чалавек доўга носіць боль толькі ў сабе, яму можа здавацца, што святла няма. Таму патрэбная супольнасць: сям’я, сябры, парафія, духоўны кіраўнік, людзі, з якімі можна маліцца і размаўляць шчыра. Добры чалавек побач не заўсёды вырашыць праблему. Але ён можа дапамагчы не ўпасці духам. Ён можа нагадаць: Бог ёсць. Дабро ёсць. Ты не адзін.

Касцёл – гэта не супольнасць ідэальных людзей. Гэта супольнасць тых, хто разам ідзе да Хрыста і падтрымлівае адзін аднаго. Калі свет здаецца цёмным, можна спытаць: “Што я магу змяніць?” І сапраўды, мы не заўсёды можам змяніць вялікія абставіны. Але мы заўсёды можам выбраць, якім будзе нашае сэрца. Можна памаліцца за таго, каму цяжка. Можна наведаць самотнага чалавека. Можна дапамагчы бацькам. Можна падтрымаць сябра. Можна не адказаць грубасцю. Можна зрабіць сваю працу сумленна. Можна быць святлом у тым месцы, дзе ты жывеш. Дабро не становіцца малым толькі таму, што яно ціхае. У Божых вачах нават маленькі ўчынак любові мае вялікую вартасць.

Самы галоўны адказ на пытанне, як не ачарсцвець сэрцам, – глядзець на Хрыста. Ён прайшоў праз здраду, несправядлівы суд, боль, адзіноту і крыж. Але Яго сэрца не стала жорсткім. Ён не перастаў любіць. На крыжы Езус не адказаў нянавісцю. Ён маліўся, прабачаў, давяраў Айцу. Таму кожны раз, калі нам здаецца, што цяжкасць робіць нас халоднымі, трэба вяртацца да крыжа і прасіць: “Езу, зрабі маё сэрца падобным да Твайго”.

Хрыстус не абяцае, што жыццё будзе без цяжкасцяў. Але Ён абяцае быць з намі. А калі Ён побач, нават цяжкі час можа стаць часам веры, ачышчэння і глыбейшай любові. Не ачарсцвець сэрцам у цяжкі час – гэта значыць, кожны дзень выбіраць Бога, а не злосць; надзею, а не адчай; міласэрнасць, а не абыякавасць; малітву, а не ўнутраную пустату.

Няхай цяжкасці не зробяць нас каменнымі. Няхай яны навучаць нас быць больш уважлівымі, больш спагадлівымі, больш вернымі і больш падобнымі да Хрыста.

Бо сэрца, якое засталося здольным любіць у цяжкі час, – гэта ўжо сведчанне Божай перамогі!

Ксёндз Алег Кудэрка

 для друку