Разважанне на нядзелю Спаслання Духа Святога (Імша ўдзень)

Евангелле Ян 20, 19–23

Калі быў вечар таго першага дня тыдня, і дзверы дома, дзе збіраліся вучні, былі замкнёныя ад страху перад юдэямі, прыйшоў Езус і стаў пасярэдзіне, і сказаў ім: Спакой вам! І, сказаўшы гэта, паказаў ім рукі і бок. Узрадаваліся вучні, убачыўшы Пана. Тады Езус зноў сказаў ім: Спакой вам! Як паслаў Мяне Айцец, так і я пасылаю вас. І, сказаўшы гэта, дыхнуў, і кажа: Прыміце Духа Святога. Каму адпусціце грахі, таму будуць адпушчаны; на кім пакінеце, на тым застануцца.

У самым цэнтры чалавечай прыроды закладзена глыбокая патрэба ў бяспецы, якая часта прымушае нас будаваць непрыступныя муры вакол свайго сэрца. Калі свет здаецца надта варожым і незразумелым, а будучыня хавае ў сабе толькі невядомасць і пагрозу, чалавек інстынктыўна замыкае дзверы сваёй душы, наіўна спадзяючыся знайсці паратунак у поўнай ізаляцыі. Аднак гэтыя штучныя абарончыя сцены вельмі хутка ператвараюцца ў халодную і цёмную вязніцу, дзе паветра становіцца ўсё менш, а ўнутраны непакой паступова знішчае ўсялякую надзею на сапраўдную радасць. Менавіта ў такую прастору татальнай безнадзейнасці, страху і глыбокага паралізуючага адчаю нечакана ўваходзіць Божая прысутнасць, зусім не зважаючы на матэрыяльныя перашкоды ці абмежаванні нашай кволай прыроды. Божая любоў валодае непасцігальнай здольнасцю пранікаць праз самыя шчыльныя завалы нашых страхаў, каб прынесці сапраўднае збаўленне і аднавіць здольнасць да вечнага жыцця. Гэты прарыў неба ў абмежаваную зямную рэчаіснасць магутна раскрываецца ў таямніцы сённяшняга Евангелля, якое апісвае перадачу вучням дыхання Стварыцеля і пачатак новай эры збаўлення.

Евангеліст звяртае нашу пільную ўвагу на канкрэтны час гэтай вырашальнай сустрэчы: «Калі быў вечар таго першага дня тыдня, і дзверы дома, дзе збіраліся вучні, былі замкнёныя ад страху перад юдэямі, прыйшоў Езус і стаў пасярэдзіне» (Ян 20, 19). У біблейскай традыцыі фраза «першага дня» (грэц. μιᾷ τῶν σαββάτων) азначае не проста пачатак каляндарнага цыклу, але ўказвае на світанак зусім новага стварэння, на пачатак эсхаталагічнай эпохі, у якой Бог канчаткова перамагае цемру і смерць. Аднак духоўны стан вучняў рэзка і балюча кантрастуе з гэтай вялікай касмічнай перамогай Збаўцы, бо дзверы дома, дзе яны схаваліся, застаюцца шчыльна замкнёнымі. Ужытае ў евангельскім урыўку слова «замкнёныя» (грэц. κεκλεισμένων) дакладна апісвае не толькі фізічны стан канкрэтнага будынка, але глыбокі псіхалагічны і духоўны параліч усёй супольнасці, якую апанаваў жах перад пераследамі. Страх — гэта моцны інструмент граху, які прымушае чалавека забыцца на абяцанні Стварыцеля і сканцэнтравацца выключна на ўласнай слабасці і бездапаможнасці перад абліччам цяжкасцяў. Вучні баязліва хаваюцца ад свету, які толькі што адкінуў і ўкрыжаваў іх Настаўніка, баючыся падзяліць Яго лёс і адначасова пакутуючы ад горкага ўсведамлення свайго адступніцтва. Гэты закрыты пакой становіцца выразным вобразам кожнага чалавечага сэрца, якое з-за граху, расчаравання або перажытага болю добраахвотна адмаўляецца ад еднасці з іншымі людзьмі і з самім Панам.

Туды, куды абсалютна не можа пранікнуць ніводны чалавек ці зямная ўлада, свабодна і ўладарна ўваходзіць Уваскрослы Хрыстус, каб назаўжды змяніць сэнс нашага існавання. Ён становіцца пасярэдзіне, што мае надзвычай важнае значэнне для разумення Яго ролі: з гэтага гістарычнага моманту Езус з’яўляецца непахісным цэнтрам і адзіным арыенцірам для свайго Касцёла. З Яго святых вуснаў гучаць словы поўнага вызвалення і ласкі: «Спакой вам!» (Ян 20, 19). Ужытае ў евангельскім урыўку слова «спакой» (грэц. εἰρήνη) адпавядае старажытнаму прывітанню і стану поўнай унутранай гармоніі (гбр. שָׁלוֹם (šālôm)), што азначае не проста адсутнасць вайны ці знешніх канфліктаў, але паўнату ўсіх месіянскіх дабротаў і канчатковае аднаўленне страчанай еднасці з Богам. Гэты нябесны спакой нельга здабыць уласнымі высілкамі або купіць за зямныя багацці, ён з’яўляецца выключным і бескарыслівым дарам з вышыні, які нараджаецца з перамогі ахвярнай любові над нянавісцю свету. Збаўца не папракае сваіх кволых паслядоўнікаў за баязлівасць, не патрабуе ад іх доўгіх тлумачэнняў здрады ў Аліўным садзе, а адразу дорыць ім менавіта тое лекавае слова, якога яны найбольш патрабуюць для ацалення душы. Прыняць гэты спакой — значыць адважна дазволіць Пану ўпарадкаваць увесь унутраны хаос нашага жыцця і даверыць Яму кожны свой крок наперад.

Каб пацвердзіць рэальнасць свайго слаўнага ўваскрасення і паказаць вучням непамерную цану гэтага супакою, Хрыстус робіць кранальны жэст. Ён моўчкі паказвае ім свае прабітыя рукі і бок, на якіх назаўжды засталіся сляды жорсткіх цвікоў і дзіды рымскага салдата. Гэтыя святыя раны не зніклі пасля ўваскрасення з мёртвых, але перамяніліся ў вечныя знакі Яго міласэрнасці і незнішчальныя доказы Яго бязмежнай любові да кожнага стварэння на зямлі. Яны становяцца бяспечным прытулкам для кожнага грэшніка, адкрытымі насцеж брамамі, праз якія на ўсё чалавецтва безупынна выліваецца струмень збаўлення і ласкі. Убачыўшы гэтыя раны і пазнаўшы ў іх свайго Пана, вучні перажываюць радыкальную ўнутраную трансфармацыю, якую Святое Пісанне апісвае коратка, але глыбока: «Узрадаваліся вучні, убачыўшы Пана» (Ян 20, 20). Гэтая радасць (грэц. χαρὰ) з’яўляецца першым плодам асабістай сустрэчы з Уваскрослым Хрыстом, яна імгненна выцясняе страх і напаўняе пустэчу сэрца новым, вечным сэнсам. Радасць сапраўднага хрысціяніна грунтуецца не на спрыяльных знешніх абставінах, а на непахіснай упэўненасці ў тым, што Бог жыве, дзейнічае і ніколі не пакідае свой народ у бядзе.

Напоўніўшы сэрцы апосталаў сваім Божым супакоем, Езус адкрывае перад імі неабсяжны гарызонт, даручаючы працягваць Яго збаўчую справу ў гэтым свеце. Ён урачыста абвяшчае: «Як паслаў Мяне Айцец, так і Я пасылаю вас» (Ян 20, 21), што робіць Касцёл па сваёй сутнасці місійнай супольнасцю, уключанай у дынаміку жыцця Найсвяцейшай Тройцы. Каб гэтая місія стала магчымай, Пан здзяйсняе дзеянне, якое нагадвае першыя старонкі кнігі Быцця. Збаўца дыхнуў на іх і сказаў: «Прыміце Духа Святога» (Ян 20, 22). Ужытае ў евангельскім урыўку слова «дыхнуў» (грэц. ἐνεφύσησεν) паўтарае дзеянне Стварыцеля на пачатку гісторыі, калі Бог удыхнуў у створанага з зямнога пылу чалавека дыханне жыцця (гбр. נְשָׁמָה (nəšāmâ)), каб той стаў жывой істотай. Цяпер жа Хрыстус, выступаючы як новы Адам, удыхае ў сваіх вучняў вечнае жыццё Бога, здзяйсняючы акт новага стварэння душы, якая раней была пашкоджана першародным грахом. Гэтае дыханне Збаўцы з’яўляецца перадачай Трэцяй Асобы Божай, якая робіць кволых людзей мужнымі сведкамі праўды. Без гэтага ўлівання Духа евангелізацыя была б толькі чалавечай філасофіяй, але дзякуючы Яму слова апосталаў набывае боскую моц, здольную змяняць народы.

Наступствы атрымання Духа Святога выяўляюцца ва ўладзе, якую Хрыстус перадае сваім паслядоўнікам як дар для чалавецтва. Ён устанаўлівае: «Каму адпусціце грахі, таму будуць адпушчаны; на кім пакінеце, на тым застануцца» (Ян 20, 23). Гэтыя словы акрэсліваюць сутнасць місіі Касцёла — быць інструментам Божай міласэрнасці для кожнага, хто прагне навяртання. Адпускаць грахі — значыць рэальна вызваляць чалавека ад дэманскіх ланцугоў, вяртаючы згубленую душу ў абдымкі міласэрнага Пана. Гэтая ўлада рэалізуецца ў Каталіцкім Касцёле праз сакрамэнт пакаяння, дзе чалавек чуе словы прабачэння ад самога Бога. Прабачэнне — гэта бачнае праяўленне перамогі Хрыста над смерцю, бо кожны адпушчаны грэх азначае вяртанне да паўнаты жыцця. Апосталы атрымліваюць не ўладу асуджаць, але пакліканне лячыць параненыя душы лекамі Божай любові, якія яны самі атрымалі ў ерузалемскім пакоі.

Урачыстасць Спаслання Духа Святога нагадвае нам, што Пяцідзесятніца — не гістарычны ўспамін, а рэчаіснасць, у якой мы жывем дзякуючы Хросту. Пан прыходзіць у нашы замкнёныя пакоі эгаізму, праходзячы скрозь страхі, каб удыхнуць сваё жыватворчае дыханне і аднавіць веру. Калі мы адкрываем сэрцы на прыняцце Духа Святога, мы становімся працягам рук Хрыста, якія абдымаюць паранены свет, і Яго вуснаў, якія прамаўляюць словы надзеі. Кожны з нас запрошаны пакінуць бяспеку ўласных сховішчаў і выйсці насустрач бліжняму, несучы спакой, які перавярнуў жыццё першых апосталаў. Няхай нябесны агонь Духа Святога выпаліць страх перад будучыняй і напоўніць нас упэўненасцю, што Бог кіруе гісторыяй. Толькі дазволіўшы Пану дзейнічаць, мы здолеем стаць сведкамі перамогі жыцця над грахом і смерцю.

Разважанне падрыхтаваў кс. канонік Сяргей Сурыновіч