Каталіцкі Веснік Добрая Вестка ў тваім доме!
Евангелле Лк 24, 13–35
Вось двое вучняў Езуса ішлі ў вёску, званую Эмаус, якая знаходзілася ў шасцідзесяці стадыях ад Ерузалема. І размаўлялі паміж сабою пра ўсё тое, што адбылося. І калі яны размаўлялі і разважалі між сабою, сам Езус наблізіўся ды ішоў разам з імі. Але вочы іх былі стрыманыя, таму не пазналі Яго.
І Ён сказаў ім: Пра што гэта вы размаўляеце паміж сабою? І яны спыніліся, поўныя смутку. Адказваючы, адзін з іх, па імені Кляоп, сказаў Яму: Ты, напэўна, адзіны, хто жыве ў Ерузалеме і не ведае, што ў гэтыя дні там сталася. І спытаў у іх: Што?
Яны сказалі Яму: Тое, што сталася з Езусам з Назарэту, які быў прарокам магутным у чынах і ў слове перад Богам і ўсім народам; як першасвятары і правадыры нашыя выдалі Яго на смерць і ўкрыжавалі. А мы спадзяваліся, што Ён той, хто павінен вызваліць Ізраэль. Цяпер жа пасля ўсяго гэтага мінае ўжо трэці дзень, як гэта сталася. Але і некаторыя з нашых жанчын здзівілі нас. Яны былі на досвітку каля магілы, але не знайшлі цела Ягонага. Прыйшлі і сказалі, што бачылі анёлаў, якія з’явіліся ім і паведамілі, што Ён жывы. І пайшлі некаторыя з нашых да магілы, і засталі ўсё так, як казалі жанчыны, але Яго не бачылі.
Тады Ён сказаў ім: О, неразумныя і марудныя сэрцам, каб паверыць усяму, што казалі прарокі! Ці ж не трэба было Месіі цярпець усё гэта, каб увайсці ў сваю славу? І пачаўшы ад Майсея і ад усіх прарокаў, растлумачыў ім тое, што ва ўсім Пісанні датычыла Яго.
І наблізіліся яны да вёскі, куды ішлі, і Ён зрабіў выгляд, што хоча ісці далей. Але яны настойвалі, кажучы: Застанься з намі, бо ўжо вечарэе, і дзень мінае. І Ён увайшоў, каб застацца з імі. Калі сядзеў з імі за сталом, узяў хлеб, благаславіў яго, паламаў і даў ім. І тады адкрыліся іхнія вочы, і яны пазналі Яго. Але Ён стаўся нябачным для іх. І яны сказалі адзін аднаму: Ці ж не палала ў нас сэрца нашае, калі Ён размаўляў з намі ў дарозе і тлумачыў нам Пісанне?
І ў тую самую гадзіну яны ўсталі і вярнуліся ў Ерузалем, і знайшлі сабраных Адзінаццаць і тых, хто быў з імі, якія казалі ім: Пан сапраўды ўваскрос і з’явіўся Сымону. І яны расказалі пра тое, што здарылася ў дарозе, і як пазналі Яго ў ламанні хлеба.
Жыццё чалавека напоўнена рознымі шляхамі. Мы крочым па розных дарогах — фізічных і духоўных, праз выпрабаванні і пошукі, праз смутак і радасць, праз невыносныя цяжкасці і моманты Божай ласкі. Часам наш шлях здаецца нам ясным, мы ўпэўненыя ў сваёй мэце, у сваім напрамку і крочым па ім цвёрда і мэтанакіравана. А бывае і так, што ўсё навокал ахінаецца няўпэўненасцю, быццам гусцее туман, і мы не ведаем, куды ісці далей, губляючы арыенціры і надзею. У такія хвіліны мы можам адчуваць сябе як тыя двое вучняў, што ішлі ў Эмаус, напоўненыя глыбокім сумам, не разумеючы, што сапраўдная прысутнасць Бога ўжо побач з імі, нават калі іх вочы яшчэ не адчыненыя на Ягоную славу. Сённяшняя евангельская гісторыя з’яўляецца вечнай ілюстрацыяй нашага духоўнага падарожжа, нагадваючы, што Божая міласэрнасць заўсёды суправаджае нас, нават калі мы ў роспачы.
Сённяшні аповед з Евангелля павучае нас, што не заўсёды мы адразу распазнаём, як дзейнічае Бог у нашым жыцці, бо Ягоныя шляхі не з’яўляюцца нашымі шляхамі. Вучні размаўляюць паміж сабой, абмяркоўваюць падзеі апошніх дзён, спрабуюць асэнсаваць усё, што здарылася ў Ерузалеме — мукі, смерць і пахаванне Настаўніка. Іх сэрцы напоўненыя смуткам і расчараваннем, бо яны спадзяваліся на вызваленне Ізраэля ад палітычнай няволі, але замест таго бачаць смерць свайго Настаўніка, што цалкам разбурыла іхнія чаканні. Езус набліжаецца да іх, крочыць побач, уважліва слухаючы іхнія размовы, але яны не пазнаюць Яго, бо іх вочы «былі стрыманыя» (Лк 24, 16), нібы завесай цёмнай ночы. Гэтая сцэна шмат у чым падобная да таго, што перажываем мы ў нашым штодзённым жыцці. Часта ў моманты болю і няўпэўненасці Бог ужо з намі, зусім блізка, але мы не заўважаем Яго прысутнасці, бо нашыя думкі занятыя расчараваннем, а сэрца закрытае на надзею і веру. Духоўная «слепата» не дазваляе ўбачыць уваскрослага Пана, паказваючы, што сапраўднае пазнанне патрабуе адкрытасці сэрца. Евангеліст Лука падкрэслівае, што гэта было не выпадковае нераспазнанне, а Божае ўмяшанне, каб падрыхтаваць вучняў да глыбейшага разумення. Гэты верш, «вочы іх былі стрыманыя», не проста апісвае фізічную непазнавальнасць, але паказвае, што іхняе разуменне было зацямнёнае смуткам і няпраўільнымі спадзяваннямі.
Вучні прызнаюцца Езусу, расказваючы Яму пра свае спадзяванні, што яны чакалі вызвалення Ізраэля, але цяпер «мінае ўжо трэці дзень, як гэта сталася» (Лк 24, 21), і ўсе іхнія надзеі аказаліся марнымі. Іх словы выражаюць не проста расчараванне, але глыбокую згубленасць і безнадзейнасць: яны не ведаюць, што рабіць далей, не могуць зразумець, чаму так здарылася з Месіяй. Але тут мы бачым, што іх веды аб Хрысце абмежаваныя — яны бачаць у Ім прарока, магутнага ў слове і чынах (пар. Лк 24, 19), але не ўсведамляюць Яго сапраўдную місію, якая выходзіць за межы палітычных і нацыянальных чаканняў, датычачыся духоўнага збаўлення. Бог не прыходзіць, каб здзейсніць чалавечыя планы і зямныя жаданні, але каб даць людзям збаўленне праз міласэрнасць, праз Эўхарыстыю, праз удзел у Ягонай славе і вечным жыцці, якое пераўзыходзіць усе чалавечыя разуменні. Іх смутак паходзіць ад таго, што яны ўспрымалі Езуса выключна ў зямной, месіянскай перспектыве, і гэта перашкодзіла ім убачыць веліч Божага плана, які прадугледжваў пакуты і смерць для збаўлення ўсяго чалавецтва. Гэта падобна да нашай схільнасці абмяжоўваць Божую дзейнасць нашымі ўласнымі ўяўленнямі, забываючы, што Божая мудрасць часта праяўляецца праз тое, што здаецца нам паразай або неразуменнем. Заява вучняў: «А мы спадзяваліся, што Ён той, хто павінен вызваліць Ізраэль» (Лк 24, 21), паказвае на іхняе месіянскае разуменне, якое было моцна звязана з зямным вызваленнем, а не з духоўным збаўленнем.
Езус ласкава адкрывае ім праўду, называючы іх «неразумнымі і маруднымі сэрцам, каб паверыць усяму, што казалі прарокі» (Лк 24, 25). Гэтыя словы не з’яўляюцца папрокам або асуджэннем, а хутчэй заклікам да глыбокага асэнсавання Божага плана і Ягонай волі. Ён паказвае ім, што пакуты былі не няўдачай або паразай, а шляхам да славы і Рэзурэкцыі: «Ці ж не трэба было Месіі цярпець усё гэта, каб увайсці ў сваю славу?» (Лк 24, 26) . І пачынае адкрываць ім цэласнасць Божай гісторыі збаўлення, тлумачачы Пісанне, пачынаючы ад Майсея і ўсіх прарокаў. Гэты момант паказвае, што разуменне Божага слова мае ўладу змяняць сэрца чалавека, адкрываць яго на праўду і напаўняць надзеяй. Гэта павучанне актуальнае і для нас — часта мы не можам зразумець, чаму Бог дапускае выпрабаванні ў нашым жыцці, але калі мы адкрываемся на Ягонае слова, яно напаўняе нас святлом і глыбокім сэнсам. Менавіта праз глыбокае разважанне над Пісаннем, натхнёнае Духам Святым, мы можам пранікнуць у таямніцу Божага плана і ўбачыць Ягоную руку ва ўсіх падзеях. Езус, як сапраўдны Настаўнік, сістэматычна тлумачыць ім усё Пісанне, пачынаючы з Пяцікніжжа Майсея, даказваючы, што Ягоныя пакуты і слава былі прадказаны з самага пачатку, паказваючы непарыўную сувязь Старога і Новага Запаветаў. Гэтае «тлумачэнне Пісання» было не проста пераказам, а глыбокім раскрыццём сэнсу, якое пераўтварала іхняе разуменне ад традыцыйнага да хрысталагічнага, асвятляючы кожную дэталь прароцтваў у святле Езуса Хрыста.
Калі вучні набліжаюцца да вёскі Эмаус, Езус «зрабіў выгляд, што хоча ісці далей» (Лк 24, 28). Гэты момант вельмі важны: Бог ніколі не навязваецца чалавеку, Ён паважае свабодную волю кожнага, Ён чакае адкрытага сэрца, шчырага запрашэння, гатоўнасці прыняць Яго ў сваё жыццё. Вучні, адчуваючы ўнутраную патрэбу Ягонай прысутнасці, якая ўжо пачала гарачыць іхнія сэрцы, просяць: «Застанься з намі, бо ўжо вечарэе, і дзень мінае» (Лк 24, 29). Гэты заклік — знак іх духоўнага перамянення і нарастальнай веры: яны яшчэ не ўсведамляюць, хто перад імі, але іх сэрца ўжо гатовае слухаць і прымаць Яго, прагнучы Ягоных слоў і блізкасці. Гэта таксама ўрок для нас — каб сустрэць Бога і пазнаць Яго, трэба жадаць Ягонай прысутнасці, трэба шчыра запрашаць Яго ў сваё жыццё, у свае разважанні, у свой штодзённы шлях і ва ўсе свае справы. Свабода чалавека з’яўляецца фундаментальнай для сапраўднай веры, і Езус паважае яе, чакаючы нашага шчырага запрашэння, каб увайсці і раскрыць нам Сябе. Гэтае запрашэнне «Застанься з намі» (лац. Mane nobiscum) з’яўляецца малітвай Касцёла ўсіх часоў, просьбай аб непарыўнай прысутнасці Пана ў штодзённым жыцці вернікаў, асабліва калі знешнія абставіны становяцца цяжкімі і вечарэе. Гэта фраза, якая літаральна азначае «заставайся з намі», адлюстроўвае не толькі фізічную просьбу, але і глыбокую духоўную патрэбу ў Божай прысутнасці, якая становіцца асабліва вострай у моманты сумненняў і змроку.
Падчас вячэры, у кульмінацыйны момант, Езус «узяў хлеб, благаславіў яго, паламаў і даў ім» (Лк 24, 30). Гэта дзеянне нагадвае Апошнюю Вячэру (пар. Лк 22, 19) і становіцца момантам, калі вучні канчаткова пазнаюць Яго, бо іхнія вочы адкрываюцца на Божую праўду: «І тады адкрыліся іхнія вочы, і яны пазналі Яго» (Лк 24, 31). Гэта адлюстраванне сакрамэнтальнай сутнасці Эўхарыстыі — менавіта ў ламанні хлеба, у святой Камуніі, вернікі сустракаюць Хрыста і напаўняюцца Ягонай прысутнасцю. Ён не застаецца бачным у чалавечым абліччы, але робіцца прысутным праз святую Камунію, праз свой дар у хлебе і віне. У гэты момант вучні перажываюць духоўнае абуджэнне, іх вера становіцца жывой і напоўненай глыбокім пазнаннем, якое пераўзыходзіць любое рацыянальнае разуменне. Ламанне хлеба было ў раннім Касцёле вызначальным знакам сустрэчы з Уваскрослым, паказваючы, што Эўхарыстыя з’яўляецца вяршыняй і крыніцай хрысціянскага жыцця, дзе Божае Слова і Божае Цела непадзельныя. Гэтая евангельская сцэна выразна паказвае, як спалучэнне Божага Слова, якое «паліць сэрцы», і Эўхарыстыі, якая адкрывае вочы, з’яўляецца поўнай формай хрысціянскага досведу веры. Вучні пазналі Езуса не праз фізічны зрок, але праз веру, якая ажыўляецца ў сакрамэнце. Адкрыццё вачэй вучняў з’яўляецца метафарай духоўнага разумення, якое дасягаецца праз сакрамэнтальнае дзеянне, дзе Езус дае Сябе цалкам.
Сённяшняе Евангелле паказвае нам шлях перамянення: вучні, якія спачатку ішлі напоўненыя смуткам і расчараваннем, становяцца сведкамі Уваскрослага Хрыста. Іх сэрцы, якія яшчэ нядаўна былі ў роспачы і неразуменні, цяпер гарэлі Божай праўдай, напоўненыя радасцю і надзеяй: «Ці ж не палала ў нас сэрца нашае, калі Ён размаўляў з намі ў дарозе і тлумачыў нам Пісанне?» (Лк 24, 32) . І яны ўжо не могуць маўчаць, бо радасць ад сустрэчы перапаўняе іхнія душы — у той самы момант яны вяртаюцца ў Ерузалем, каб абвясціць іншым, што Пан сапраўды ўваскрос, і падзяліцца гэтай цудоўнай навіной (пар. Лк 24, 33–34). Гэта паказвае, што сапраўдная сустрэча з Хрыстом заўсёды вядзе да місіі, да сведчання, да неабходнасці несці евангельскую праўду іншым, дзяліцца сваёй верай. Хрыстус не проста суцяшае чалавека ў ягоных смутках, Ён змяняе чалавека, надаючы яму новае бачанне, новае пакліканне і новы сэнс жыцця. Іх неадкладны вяртанне ў Ерузалем, нягледзячы на позні час і вялікую адлегласць, падкрэслівае магутнасць і тэрміновасць радаснай навіны, якая не можа быць утрымана ў сабе, а павінна быць падзелена з супольнасцю вернікаў. Слова «палала» адлюстроўвае не проста эмацыянальнае ўзрушэнне, а глыбокае духоўнае прасвятленне, якое адбылося дзякуючы пранікненню Божага Слова ў іхнія душы, што падрыхтавала іх да эўхарыстычнага яднання.
Сённяшняе Евангелле паказвае нам шлях перамянення: ад смутку да радасці, ад неразумення да глыбокай веры, ад закрытасці да місійнага запалу. Хрыстус крочыць побач з намі нават тады, калі мы Яго не заўважаем, у хвіліны нашых сумненняў і адчаю. Ён адкрываецца праз Пісанне, якое асвятляе наш шлях, праз Эўхарыстыю, дзе Ён прысутнічае рэальна, праз унутраны водгук сэрца, якое запрашае Яго застацца і дзейнічаць у нашым жыцці. Кожны, хто сустракае Яго, атрымлівае заклік несці Ягоную прысутнасць іншым, абвяшчаць радасную вестку. Мы павінны адкрыць свае вочы на Ягонае збаўленне, адчуць Ягоную міласэрнасць і жыць у святле Ягонай праўды, каб і мы самі сталі сведкамі Ягонай любові і надзеі для свету. Няхай жа нашыя сэрцы гараць, як у вучняў з Эмаус, калі Божае Слова прамаўляе да нас, і няхай жа мы заўсёды прагнем сустрэчы з Уваскрослым у ламанні хлеба. Хай гэтая сустрэча надае нам сілы несці радасць і супакой Хрыста ў кожны куток нашага жыцця, пераўтвараючы наш смутак у свята веры і надзеі і натхняючы нас на бескарыслівае служэнне бліжнім, каб усе маглі пазнаць і палюбіць Пана. Няхай жа мы, падобна вучням, усё глыбей усведамляем таямніцу Хрыстовай смерці і Уваскрасення, разумеючы, што Ягонае цярпенне было не канцом, а пачаткам новага жыцця і што менавіта ў гэтай таямніцы заключана поўня нашага збаўлення. Менавіта ў сакрамэнтальным досведзе, асабліва ў Эўхарыстыі, мы знаходзім сутнасць нашай веры, пазнаючы Езуса як Пана, які перамяняе нашае існаванне.
Разважанне падрыхтаваў кс. кан. д-р Сяргей Сурыновіч
для друку
