Разважанне на Х звычайную нядзелю. Год А

Евангелле Мц 9, 9–13

У той час:

Калі Езус праходзіў, убачыў чалавека, які сядзеў на мытні, па імені Мацвей, і сказаў яму: Ідзі за Мною. Ён устаў і пайшоў за Ім. І калі Езус сядзеў за сталом у доме, шмат мытнікаў і грэшнікаў прыйшло і села за стол з Ім і вучнямі Ягонымі. Убачыўшы гэта, фарысеі казалі вучням Яго: Чаму Настаўнік ваш есць і п’е разам з мытнікамі і грэшнікамі? Езус жа, пачуўшы гэта, сказаў ім: Не здаровым патрэбны лекар, але хворым. Пайдзіце, навучыцеся, што значыць «міласэрнасці хачу, а не ахвяры». Бо Я не прыйшоў клікаць праведнікаў, але грэшнікаў.

Глыбокае ўнутранае жаданне чалавека пазнаць Стварыцеля і наблізіцца да Яго таямніцы часта сутыкаецца з трагічнай спробай абмежаваць неспасцігальную Божую любоў чалавечымі ўяўленнямі пра справядлівасць. На працягу стагоддзяў вернасць Закону праз народ Абраны ўспрымалася як гарантыя праведнасці, што непазбежна нараджала спакусу будаваць непераадольныя муры вакол кожнага, хто здзейсніў грэх ці апынуўся на абочыне тагачаснага грамадства. Старазапаветная супольнасць выпрацавала жорсткую сістэму рэлігійнага аддзялення, у якой людзі з «брудным» мінулым і сумнеўнай прафесіяй назаўсёды станавіліся ізгоямі, пазбаўленымі надзеі. Менавіта ў гэтую прастору чалавечага асуджэння, унутранай сухасці і суровых сацыяльных прысудаў уваходзіць Хрыстус, аб’яўляючы свету абсалютна новую праўду. Яго радыкальнае прыйсце цалкам разбурае звыклыя схемы чалавечага мыслення і адкрывае неспадзяваны духоўны гарызонт, дзе вызначальным становіцца не халодны суд Закону, а бязмежная міласэрнасць, якая вяртае згубленым надзею на вечнае паяднанне з Богам.

Пераходзячы праз горад, Збаўца спыняе свой позірк на чалавеку, ад якога іншыя адварочваліся з агідай. Убачыўшы мытніка Мацвея, які сядзеў на месцы збору падаткаў, Пан не кідае ў яго словы асуджэння, а звяртаецца з запрашэннем: «Ідзі за Мною» (Мц 9, 9). У тагачасным грамадстве збіральнікі падаткаў лічыліся здраднікамі і публічнымі грэшнікамі, бо служылі акупантам і нажываліся на ўласным народзе. Аднак Езус бачыць глыбей за сацыяльны статус і грахоўнае мінулае. Яго позірк поўны міласэрнасці і адначасова патрабавальны, ён выбірае і ўздымае асобу, вяртаючы чалавеку страчаную годнасць. Ужытае ў евангельскім урыўку слова «ідзі» (грэц. ἀκολούθει) азначае не проста фізічнае перамяшчэнне, але фундаментальную змену кірунку жыцця, далучэнне да асобы Настаўніка. Мацвей без ваганняў устае і ідзе за Ім, пакідаючы на стале грошы і ўсю ранейшую бяспеку і былы лад жыцця, каб здабыць сапраўдны скарб.

Наступная сцэна Евангелля разгортваецца ўжо ў доме новага вучня, дзе Пан прымае ўдзел у супольнай трапезе. Евангеліст распавядае, што шмат мытнікаў і грэшнікаў прыйшло і села за стол з Ім і Яго вучнямі (пар. Мц 9, 10). На Усходзе сумеснае спажыванне ежы заўсёды з’яўлялася выразам найвышэйшага даверу, блізкасці і еднасці. Дзелячы хлеб з адрынутымі, Збаўца здзяйсняе прарочы жэст, які навочна дэманструе прыроду Божага Валадарства, дзе ніхто не адчувае сябе лішнім. Ён не баіцца апаганіцца кантактам з грэшнікамі, бо Яго святасць не абарончая, а пераўтваральная. Гэты пір ператвараецца ў вобраз бязмежнай Божай гасціннасці, дзе кожны чалавек, незалежна ад свайго мінулага, мае шанец на асабістую сустрэчу з праўдай і дараванне грахоў. Такі ўчынак радыкальна ламае стэрэатыпы, паказваючы, што міласэрнасць здольная пераадолець самыя глыбокія бездані адчужэння паміж людзьмі.

Аднак такая адкрытасць выклікае моцнае абурэнне з боку рэлігійных эліт ізраэльскага народа. Строгія ахоўнікі традыцый, убачыўшы гэтую незвычайную сцэну, кідаюць вучням поўнае папроку пытанне: «Чаму Настаўнік ваш есць і п’е разам з мытнікамі і грэшнікамі?» (Мц 9, 11). Для фарысеяў праведнасць вымяралася здольнасцю ізалявацца ад усяго нячыстага, таму дзеянні Хрыста здаваліся ім скандальнымі і небяспечнымі для грамадскай маралі. Іх рэлігійнасць грунтавалася на дакладным выкананні шматлікіх знешніх прадпісанняў, але цалкам страціла сувязь са спагадлівым сэрцам Бога. Яны лёгка асуджаюць, бо не ведаюць сапраўднай логікі міласэрнасці, якая шукае не пакарання за ўчынены грэх, а канчатковага ацалення самога грэшніка. Гэтае пытанне адкрывае неверагодную духоўную слепату тых, хто, лічачы сябе відушчым, насамрэч патрабуе найбольшага аздараўлення ад уласнай ілюзіі праведнасці.

Пачуўшы гэтыя абвінавачванні, Пан дае глыбокі духоўны адказ, які мяняе перспектыву ацэнкі стану чалавечай душы. Ён мудра абвяшчае, што зусім не здаровым патрэбны лекар, але хворым (пар. Мц 9, 12). Праз гэты вобраз лекара Хрыстус аб’яўляе сваю збаўчую місію: Ён прыйшоў у свет не як суровы суддзя, каб бескампрамісна выносіць прысуды, а як міласэрны цудатворац, які асцярожна перавязвае крывавыя духоўныя раны. Тыя, хто ў сваёй гардыні лічыць сябе цалкам дасканалым, свядома зачыняюць дзверы перад ласкай збаўлення, бо адмаўляюцца бачыць уласную хваробу. Прызнанне ж сваёй грахоўнасці, слабасці і абмежаванасці становіцца самым важным крокам да сапраўднага выздараўлення. Настаўнік шчыра запрашае кожнага скінуць цяжкую маску фальшывай праведнасці і даверыцца Яго аздараўленчай моцы.

Каб яшчэ больш выразна падкрэсліць сутнасць сваёй навукі, Збаўца звяртаецца да вядомых слоў старазапаветнага прарока Осіі. Ён прама заклікае фарысеяў спыніцца і спазнаць, што менавіта значаць словы: «міласэрнасці хачу, а не ахвяры» (Мц 9, 13; пар. Ос 6, 6). Слова міласэрнасць (грэц. ἔλεος) у грэцкай мове азначае глыбокае ўнутранае спачуванне, непахісную вернасць і шчырую дзейсную любоў да бліжняга. Божае сэрца прагне не халоднага, механічнага выканання абрадаў і рытуалаў, пазбаўленых цеплыні, а жывых, сапраўдных адносін. Любая ахвяра без міласэрнасці імгненна ператвараецца ў пусты і бессэнсоўны жэст, які ніколі не набліжае душу да Стварыцеля. Касцёл няспынна нагадвае ўсім вернікам, што праўдзівы рэлігійны культ заўсёды патрабуе адкрытасці на балючыя патрэбы іншага чалавека і пастаяннай гатоўнасці ад усяго сэрца прабачаць крыўды.

Сваё вучэнне Збаўца завяршае магутнай дэкларацыяй, у якой крыецца ўся радасць Добрай Навіны. Ён урачыста сведчыць, што прыйшоў на гэтую зямлю клікаць зусім не праведнікаў, але грэшнікаў (пар. Мц 9, 13). Пан ніколі не адкідвае людзей, якія штодзённа стараюцца жыць паводле Божай праўды, аднак Яго самы чулы клопат скіраваны менавіта на тых, хто безнадзейна згубіўся ў цемры граху і ўжо амаль страціў апошнюю надзею. Гэта абсалютны трыумф Божай ласкі, якая ніколі не чакае, пакуль чалавек стане беззаганным, каб наблізіцца да яго. Бог сам добраахвотна робіць першы крок насустрач, працягвае сваю руку, каб назаўсёды вызваліць нас з горкай няволі зла і ўрачыста ўвесці ў бяспечную прастору свайго вечнага святла.

Евангелле ў сённяшні дзень вучыць нас ніколі не сумнявацца ў бязмежнасці Божай міласэрнасці і Яго пастаяннай гатоўнасці дараваць кожную нашую правіну. Гісторыя паклікання мытніка Мацвея з’яўляецца жывым і пераканаўчым сведчаннем таго, што ніводзін чалавек не можа быць назаўсёды перакрэслены ў любячых вачах Стварыцеля. Пан няспынна праходзіць дарогамі нашага штодзённага жыцця, уважліва заглядае ў нашы сэрцы і нястомна кліча за сабой, прапануючы нарэшце пакінуць невыносны цяжар мінулага. Адгукаючыся на гэты пяшчотны заклік, мы самі пакліканы таксама стаць бачнымі прыладамі суцяшэння і міласэрнасці для ўсіх іншых, рашуча пераадольваючы ўсялякае асуджэнне і варожую адчужанасць. Няхай Божая ласка дапаможа кожнаму з нас пазбыцца фарысейскай пыхі, каб са шчырым сэрцам прыняць Хрыста як адзінага Лекара нашых душ.

Разважанне падрыхтаваў кс. кан. д-р Сяргей Сурыновіч