Каталіцкі Веснік Добрая Вестка ў тваім доме!
Евангелле Ян 11, 3–7. 17. 20–27. 33b–45
У той час: Сёстры паслалі сказаць Езусу: Пане, той, каго Ты любіш, хворы. Пачуўшы гэта, Езус сказаў: Гэтая хвароба не вядзе да смерці, але да славы Божай, каб Сын Чалавечы праславіўся праз яе. Езус жа любіў Марту, яе сястру і Лазара.
Пачуўшы, што той хварэе, заставаўся два дні на тым месцы, дзе знаходзіўся. Пасля гэтага сказаў вучням: Пойдзем зноў у Юдэю. Прыйшоўшы, Езус даведаўся, што Лазар ужо чатыры дні ў магіле.
Калі Марта пачула, што ідзе Езус, яна выйшла Яму насустрач, а Марыя сядзела дома. Тады Марта сказала Езусу: Пане, калі б ты быў тут, не памёр бы брат мой. Але і цяпер ведаю, што аб чым бы Ты ні папрасіў Бога, Бог дасць Табе.
Езус сказаў ёй: Уваскрэсне брат твой. Марта сказала Яму: Я ведаю, што ўваскрэсне падчас уваскрасення ў апошні дзень. Езус сказаў ёй: Я — уваскрасенне і жыццё. Хто верыць у Мяне, калі нават і памрэ, будзе жыць. А кожны, хто верыць у Мяне, не памрэ ніколі. Ці верыш у гэта?
Яна адказала Яму: Так, Пане. Я веру, што Ты Месія, сын Божы, які павінен быў прыйсці ў свет. Езус глыбока ўзрушыўся і ўсхваляваўся, ды сказаў: Дзе вы паклалі яго? Адказалі Яму: Пане, ідзі і паглядзі. Езус заплакаў. Юдэі ж казалі: Глядзі, як Ён любіў яго. А некаторыя з іх сказалі: Ці не мог Ён, які адкрыў вочы сляпому, зрабіць, каб і гэты не памёр?
Езус жа, ізноў глыбока ўзрушаны, ідзе да магілы. Была ж гэта пячора, і камень ляжаў на ёй. Кажа Езус: Адсуньце камень. Сястра памерлага, Марта, кажа Яму: Пане, ужо смярдзіць, бо чацвёрты дзень, як памёр. Езус кажа Ёй: Ці не казаў Я табе, што, калі будзеш верыць, убачыш славу Божую? Тады адсунулі камень. А Езус узняў вочы і сказаў: Ойча, дзякую Табе, што Ты пачуў Мяне. Я ведаў, што Ты заўсёды чуеш Мяне. Але сказаў дзеля натоўпу, які стаіць вакол, каб паверылі, што Ты паслаў Мяне. І, сказаўшы гэта, крыкнуў моцным голасам: Лазар, выйдзі вонкі. І выйшаў памерлы з нагамі і рукамі, абвязанымі палатном, а твар ягоны быў абвязаны хусткаю. Езус кажа ім: Развяжыце Яго і дазвольце яму хадзіць.
Тады многія з юдэяў, якія прыйшлі да Марыі і бачылі, што ўчыніў Езус, паверылі ў Яго.
У жыцці кожнага чалавека надыходзіць момант, калі звыклыя словы суцяшэння ўжо не дасягаюць сэрца, калі боль становіцца мацнейшым за нашы тлумачэнні, а цемра — гусцейшай за нашы надзеі. Гэта можа быць хвароба, якая паступова забірае сілы; страта, якая разбурае ўнутраны свет; або сітуацыя, у якой усе чалавечыя магчымасці вычарпаныя. У такія хвіліны мы часта пытаемся: дзе Бог? Чаму Ён маўчыць? Чаму не ўмешваецца? Аднак Божае слова паказвае нам, што вечнасць — гэта не далёкая абстракцыя і не абяцанне, адсунутае на пасля смерці. Вечнасць — гэта Асоба, Езус, які ўваходзіць у наш боль, у наш плач, у наш страх. Бог не стаіць па-за межамі чалавечага досведу, але ступае ў яго так глыбока, што нават слёзы становяцца Яму не чужымі. Ён не абыякавы назіральнік, але Той, хто ідзе да магілы разам з намі, хто дакранаецца да нашых ран, хто плача побач і хто адкрывае гарызонты, якія пачынаюцца там, дзе заканчваюцца чалавечыя сілы.
Сённяшняе Евангелле пра ўваскрашэнне Лазара (Ян 11, 3–7. 17. 20–27. 33b–45) — гэта не толькі аповед пра цуд, гэта аб’яўленне таго, што Божая слава найбольш ярка ззяе менавіта там, дзе чалавечая надзея згасае. Сённяшняя гісторыя пра Бога, які ніколі не спяшаецца, але ніколі не спазняецца. Пра Бога, які дазваляе нам прайсці праз цемру, каб адкрыць святло, якое не згасае. Пра Бога, які ўваходзіць у смерць, каб паказаць, што апошняе слова належыць не магіле, а Жыццю. У сённяшнім Евангеллі мы бачым, як Езус сутыкаецца з чалавечым горам і болем. Сёстры Лазара, Марта і Марыя, пасылаюць сказаць Езусу: «Пане, той, каго Ты любіш, хворы» (Ян 11, 3). Гэтыя простыя словы перадаюць поўны давер і надзею, што Езус адразу прыйдзе і вылечыць іх боль. Яны ведалі, што Езус любіў Лазара і іх сям’ю, і таму чакалі яго неадкладнага ўмяшання.
Адказ Езуса здаецца нечаканым: «Гэтая хвароба не вядзе да смерці, але да славы Божай, каб Сын Чалавечы праславіўся праз яе» (Ян 11, 4). У гэтых словах схавана больш глыбокая праўда. Езус бачыць далей за межы непасрэднай сітуацыі, разумеючы, што гэтае выпрабаванне стане нагодай для выяўлення Божай славы і ўмацавання веры тых, хто яго акружае. Фрагмент евангельскага тэксту змяшчае ключавую думку — пакуты, нават тыя, што вядуць да смерці, не з’яўляюцца канцом, але могуць служыць Божай славе. Хвароба Лазара, якая заканчваецца яго смерцю, на першы погляд, супярэчыць спадзяванню Марты і Марыі, але на самай справе з’яўляецца часткай Божага плану, каб праз яе адкрылася большая праўда аб Езусе як Уваскрасенні і Жыцці. Разуменне Божай «славы» (грэц. δόξα), ужытае ў гэтым кантэксце, азначае не вонкавы бляск, а глыбокае аб’яўленне прысутнасці Бога, які перамагае сілы хаосу.
Пачуўшы, што Лазар хварэе, Езус заставаўся два дні на тым месцы, дзе знаходзіўся. Гэтае рашэнне Езуса здаецца дзіўным і нават жорсткім з чалавечага пункту гледжання. Як жа так — Той, хто любіць Лазара, затрымліваецца, ведаючы, што яго жыццё вісіць на валаску? Гэта часта становіцца правакацыяй для веры, бо Бог дазваляе сітуацыі дайсці да поўнай безнадзейнасці, каб чалавек перастаў спадзявацца на свае сілы і цалкам адкрыўся на звышнатуральнае дзеянне. Толькі пасля гэтага Езус сказаў вучням: «Пойдзем зноў у Юдэю» (Ян 11, 7). Гэты ўчынак Езуса паказвае яго поўную свабоду ў дзеяннях і яго Боскі суверэнітэт над часам. У перыяд жыцця Езуса існавала вера, што душа памерлага пакідае цела праз тры дні. Чатырохдзённае знаходжанне Лазара ў магіле было гарантыяй таго, што яго смерць не з’яўляецца нейкім часовым станам, а канчатковай рэальнасцю. Лічылася, што на чацвёрты дзень пачынаецца поўнае тленне, таму Езус чакае менавіта гэты час, каб паказаць, што яго ўлада распаўсюджваецца нават на разлажэнне матэрыі. Гэтае чаканне Езуса пацвярджае яго поўную ўладу над смерцю. Менавіта ў гэтым маруджанні раскрываецца педагагічны аспект Божага дзеяння: Бог падрыхтоўвае нас да большага, чым мы можам сабе ўявіць. Прыйшоўшы ў Бэтанію, Езус даведаўся, што Лазар ужо чатыры дні ў магіле. Марта, пачуўшы, што ідзе Езус, выйшла яму насустрач, а Марыя сядзела дома.
Марта, у сваёй характэрнай прамаце, звяртаецца да Езуса са словамі: «Пане, калі б ты быў тут, не памёр бы брат мой» (Ян 11, 21). У гэтых словах чуецца і гора, і нараканне, і глыбокая вера ў моц Езуса. Яна не сумняваецца ў яго здольнасці вылечыць, але адчувае боль ад страты. Аднак тут жа дадае: «Але і цяпер ведаю, што аб чым бы ты ні папрасіў Бога, Бог дасць табе» (Ян 11, 22). Гэтыя словы Марты сведчаць пра яе глыбокую веру ў Езуса як Месію (гбр. מָשִׁיחַ, māšîaḥ), нават калі яна яшчэ не да канца разумее Яго Боскую прыроду, выказвае надзею, якая пераўзыходзіць абставіны. Сапраўдная вера — гэта не ўпэўненасць у тым, што Бог зробіць тое, што мы просім, а давер, што ён дасць тое, што нам сапраўды патрэбна. Марта, хоць і знаходзіцца ў стане гора, праяўляе надзею. Яна не проста верыць у тое, што Езус мог бы прадухіліць смерць, але і ў тое, што яго малітва да Айца мае асаблівую сілу. Гэта сведчыць пра развіццё яе веры, якая паступова пераходзіць ад разумення Езуса як цудоўнага лекара да ўспрымання яго як Божага Пасланца, які мае асаблівую сувязь з Богам.
У адказ на словы Марты, Езус прамаўляе адны з самых глыбокіх слоў у Евангеллі: «Я — уваскрасенне і жыццё. Хто верыць у Мяне, калі нават і памрэ, будзе жыць. А кожны, хто верыць у Мяне, не памрэ ніколі. Ці верыш у гэта?» (Ян 11, 25–26). Гэтыя словы раскрываюць самую сутнасць Езусавай місіі і яго Боскай ідэнтычнасці. Ён не проста прыносіць уваскрасенне і жыццё, ён сам ёсць уваскрасенне і жыццё. Гэта значыць, што Яго Асоба — гэта крыніца існавання, перамогі над смерцю і абяцання вечнага жыцця. Тут Езус абвяшчае сябе тым, хто мае абсалютную ўладу над смерцю, і дае надзею на вечнасць тым, хто верыць у Яго.
Ужытае ў евангельскім урыўку выказванне «Я — уваскрасенне і жыццё» (грэц. Ἐγώ εἰμι ἡ ἀνάστασις καὶ ἡ ζωή) з’яўляецца адным з сямі аб’яўленняў Езуса, якія раскрываюць яго Боскую сутнасць. Гэта не проста метафара, а прамое сцвярджэнне яго прыроды, якая пераўзыходзіць чалавечае разуменне. Езус не толькі дае жыццё, ён сам з’яўляецца крыніцай і паўнатой усякага жыцця — як фізічнага, так і духоўнага — і яго ўлада над смерцю абсалютная. Адказ Марты: «Так, Пане. Я веру, што ты Месія, Сын Божы, які павінен быў прыйсці ў свет» (Ян 11, 27) — гэта выдатнае вызнанне веры. У гэтых словах Марта пацвярджае сваю веру ў Езуса як чаканага Месію, Збаўцу свету. Яна пераходзіць ад асабістага гора да глыбокага разумення таго, хто Ён ёсць насамрэч. Вера Марты становіцца прыкладам для ўсіх нас, заклікаючы да поўнага даверу Езусу, нават калі абставіны здаюцца безнадзейнымі.
Далей у Евангеллі мы бачым, як Езус глыбока ўзрушыўся і ўсхваляваўся, а потым заплакаў (Ян 11, 33b–35). Гэта момант Яго чалавечнасці, які раскрывае Яго любоў да Лазара і Яго эмпатыю да гора Марты і Марыі. Плач Езуса не азначае недахопу веры ў сваю ўласную моц уваскрасіць Лазара, а хутчэй паказвае на яго салідарнасць з чалавечымі пакутамі і болем ад страты. Юдэі, убачыўшы яго плач, казалі: «Глядзі, як ён любіў яго» (Ян 11, 36). Гэты момант паказвае, што Езус не быў адчужаным Богам, але тым, хто цалкам разумеў і падзяляў чалавечы боль. Ужытае ў арыгінале слова «глыбока ўзрушыўся» (грэц. ἐνεβριμήσατο), азначае не проста смутак, але моцнае ўнутранае хваляванне, гнеў супраць смерці як выніку першароднага граху. Яго «слёзы» (грэц. ἐδάκрυσεν) з’яўляюцца сведчаннем сапраўднай чалавечнасці Збаўцы, які не цураўся ніякіх чалавечых пачуцяў. Гэта ўмацоўвае нашу веру ў тое, што Езус разумее нашы пакуты і спачувае нам у нашым болі, бо сам перажыў яго. Гэтыя слёзы Хрыста асвячаюць наш чалавечы смутак, робячы яго прасторай для ласкі. Для хрысціяніна смерць — гэта не канец, а толькі сон, ад якога абуджае голас Сябра.
Езус жа, ізноў глыбока ўзрушаны, ідзе да магілы, якая была пячорай з каменем на ёй. Ён загадвае: «Адсуньце камень» (Ян 11, 39). Марта, ахопленая чалавечай логікай і рэальнасцю смерці, кажа: «Пане, ужо смярдзіць, бо чацвёрты дзень, як памёр» (Ян 11, 39). Яна ведае, што чалавечае цела пасля столькіх дзён раскладаецца. Аднак Езус зноў нагадвае ёй пра сілу веры: «Ці не казаў Я табе, што, калі будзеш верыць, убачыш славу Божую?» (Ян 11, 40). Гэты дыялог падкрэслівае канфлікт паміж чалавечай логікай, якая бачыць толькі канец, і Божай логікай, якая бачыць ва ўсім і заўсёды пачатак новага. Менавіта вера з’яўляецца тым мостам, які злучае чалавечае з Боскім, дазваляючы Богу дзейнічаць у нашым жыцці. Гэтая просьба Езуса адсунуць камень —запрашэнне да чалавечага супрацоўніцтва з Божай моцай. Мы павінны зрабіць тое, што нам пад сілу, а Бог зробіць немагчымае. Адсунуць камень — гэта чалавечае дзеянне, якое сімвалізуе нашу гатоўнасць дазволіць Богу дзейнічаць у нашым жыцці. Камень — гэта сімвал нашых уласных абмежаванняў і страхаў, якія павінны быць прыбраны перад тварам Жыцця.
Пасля таго, як камень быў адсунуты, Езус узняў вочы і сказаў: «Ойча, дзякую табе, што ты пачуў мяне. Я ведаў, што ты заўсёды чуеш мяне. Але сказаў дзеля натоўпу, які стаіць вакол, каб паверылі, што ты паслаў мяне» (Ян 11, 41–42). Гэтая малітва Езуса — не выказванне сумнення, а словы падзякі і сцверджанне еднасці з Айцом. Ён дзякуе Айцу не таму, што сумняваўся ў яго моцы, а каб натоўп убачыў, што ўся моц і ўлада Езуса паходзяць ад Айца. Гэта вучыць нас, што кожная Божая інтэрвенцыя ў нашым жыцці заўсёды скіравана на праслаўленне Бога і ўмацаванне веры іншых. Пасля малітвы Езус «крыкнуў моцным голасам: Лазар, выйдзі вонкі» (Ян 11, 43). Ужыты ў евангельскім тэксце загад «выйдзі вонкі» (грэц. ἔξελθε ἔξω) — гэта прамое і загаднае слова, якое мае моц ствараць жыццё з нічога. Гэтае слова з’яўляецца не проста загадам, а творчай сілай, якая пераўзыходзіць усе фізічныя законы. І выйшаў памерлы, абвязаны палатном. «Развяжыце яго і дазвольце яму хадзіць» (Ян 11, 44) — гэтыя словы Езуса паказваюць, што яго ўлада не толькі ўваскрашае да жыцця, але і вызваляе ад путаў смерці. Гэта вызваленне мае глыбокі сімвалічны сэнс: Езус вызваляе нас ад путаў граху і смерці, даючы нам сапраўдную свабоду. Нават пасля ўваскрашэння Лазар выйшаў звязаным, што азначае неабходнасць супольнасці Касцёла ў працэсе поўнага вызвалення чалавека.
Сённяшняе Евангелле, нібы промень святла, пранізвае цемру нашай няўпэўненасці і страху перад смерцю. Гісторыя Лазара адкрывае нам не проста факт цуду, але праўду пра тое, кім з’яўляецца Езус: Ён — не толькі Той, хто лечыць, але Той, хто дае жыццё; не толькі Настаўнік, але Уваскрасенне і Жыццё. Там, дзе чалавек бачыць канец, Бог бачыць пачатак. Там, дзе мы бачым магілу, Бог рыхтуе ўваскрасенне. Калі мы перажываем боль страты, калі смерць ці адчай дакранаюцца да нашага сэрца, гэтая евангельская сцэна нагадвае, што Бог не застаецца абыякавым. Ён плакаў над Лазарам, і гэтыя слёзы — знак Яго блізкасці да кожнага, хто пакутуе. Ён не тлумачыць боль, але ўваходзіць у яго разам з намі. Ён не абяцае, што смерці не будзе, але абяцае, што яна не будзе апошнім словам у нашым жыцці.
Вера не адмяняе слёз, але адкрывае дзверы для надзеі, якая мацнейшая за смерць. Уваскрашэнне Лазара было падрыхтоўкай вучняў да Пасхі, каб яны не збянтэжыліся, калі ўбачаць у магіле самога Настаўніка. Так і нам гэтая гісторыя даецца як падрыхтоўка: каб у хвіліны цемры мы памяталі, што Бог дзейнічае нават там, дзе мы бачым толькі камень і маўчанне.
Але гэтае Евангелле — не толькі пра Лазара. Гэта пра нас. Пра нашыя ўнутраныя магілы — страху, роспачы, граху, паралізаванай надзеі. Езус прыходзіць да кожнай з іх і кажа: «Адсуньце камень». Ён не робіць гэтага без нас, бо вера заўсёды патрабуе нашага ўдзелу. Ён кліча нас па імені, як Лазара, і запрашае выйсці з цемры да святла, з адчаю да надзеі, з смерці да жыцця. Запрашае нас адважна глядзець у твар любой цемры, якая нас палохае. Не таму, што мы моцныя, але таму, што Хрыстус ідзе перад намі. Ён не абяцае лёгкага шляху, але абяцае сваю прысутнасць. Ён не абяцае, што мы не будзем плакаць, але абяцае, што наш плач будзе пачуты. Ён не абяцае, што мы не будзем падаць, але абяцае, што смерць не будзе мець улады над тымі, хто верыць у Яго.
Сённяшняе Евангелле — гэта прарочы знак уваскрасення самога Езуса і абяцанне таго, што кожны, хто верыць у Яго, будзе ўваскрэшаны да вечнага жыцця. Гэта не казка і не метафара — гэта аснова нашай веры. Таму гісторыя Лазара — гэта гісторыя кожнага з нас. Гэта напамін, што Бог здольны ўваскрасіць тое, што мы лічым страчаным; узняць тое, што ўпала; вярнуць да жыцця тое, што, здаецца, ужо пахаваным. Няхай жа сённяшняе Божае слова ўмацуе нашу веру і адновіць нашу надзею. Няхай яно навучыць нас давяраць Богу нават тады, калі мы нічога не разумеем. Няхай яно адкрые нашыя сэрцы для жыцця, якое дае толькі Хрыстус. І няхай кожны з нас стане сведкам гэтага жыцця — не толькі словамі, але і тым, як мы жывём, як любім, як суцяшаем, як верым.
Разважанне падрыхтаваў кс. кан. д-р Сяргей Сурыновіч
для друку
