Каталіцкі Веснік Добрая Вестка ў тваім доме!
Евангелле Мц 13, 24–30
У той час: Езус прапанаваў людзям іншую прыпавесць, кажучы: Валадарства Нябеснае падобнае да чалавека, які пасеяў добрае насенне на полі сваім. Калі ж людзі спалі, прыйшоў вораг яго і пасеяў між пшаніцаю каласоўнік і пайшоў. Калі ж збажына ўзышла і дала плод, тады паказаўся каласоўнік. Прыйшоўшы ж, слугі гаспадара дому сказалі яму: Пане, ці ж не добрае насенне пасеяў ты на полі сваім? Адкуль жа на ім каласоўнік. Ён жа сказаў ім: Вораг зрабіў гэта. А слугі сказалі яму: Хочаш мы пойдзем выпалаць яго? Але ён сказаў: Не, каб, выбіраючы каласоўнік, вы не павырывалі разам з ім і пшаніцы. Пакіньце расці разам тое і другое да жніва; і ў час жніва я скажу жняцам: збярыце спачатку каласоўнік і звяжыце яго ў пучкі, каб спаліць; а пшаніцу збярыце ў гумно маё.
Гісторыя чалавецтва ад самага пачатку прасякнута глыбокай і балючай таямніцай прысутнасці зла, якое ўмела хаваецца пад маскай дабра і святла. Гэтая няспынная барацьба і непрымірымае супрацьстаянне безупынна разгортваюцца не толькі ў буйных сусветных падзеях, у гісторыі вялікіх імперый і народаў, але найперш у самай ціхай глыбіні чалавечага сэрца. Спрадвеку людзі з трывогай і неразуменнем шукалі адказу на пытанне пра паходжанне цярпення, несправядлівасці і граху ў свеце, які першапачаткова быў створаны дасканалым, шукаючы шчырыя адказы ў няспынным дыялогу з Творцам. Божая педагогіка раскрывае гэтую фундаментальную праўду вельмі паступова, вучачы чалавека глядзець на навакольную рэчаіснасць не праз прызму імгненнага асуджэння або жорсткага радыкалізму, а праз шырокую перспектыву міласэрнасці і эсхаталагічнай надзеі. Творца лагодна заклікае сваё ўмілаванае стварэнне ўзняцца над абмежаваным, зямным бачаннем справядлівасці і спасцігнуць таямніцу Яго доўгацярплівасці, якая дае кожнаму грэшніку каштоўны час для пакаяння і выпраўлення.
Адкрываючы перад уважлівымі слухачамі невычэрпныя таямніцы збаўлення, Пан звяртае ўвагу на самую звычайную, штодзённую рэчаіснасць земляробства, каб праз бачныя матэрыяльныя рэчы дакладна патлумачыць нябачныя духоўныя законы і прынцыпы Валадарства Божага. У Святым Пісанні велічна гучаць словы пра гаспадара, бо «Валадарства Нябеснае падобна да чалавека, які пасеяў добрае насенне на полі сваім» (Мц 13, 24). Поле ў гэтай прыпавесці — гэта ўвесь створаны свет, але ў больш вузкім сэнсе яно сімвалізуе Касцёл падчас яго зямнога пілігрымавання, а таксама ўнутраную прастору чалавечай душы. Добрае насенне — гэта абсалютная праўда, асвячальная ласка і жывое Божае слова, якое Езус Хрыстус шчодра і бесперапынна сее ў думках і ўчынках людзей, ствараючы трывалы падмурак для плённага, святога жыцця. Божая ініцыятыва заўсёды першасная і абсалютна дасканалая: Творца дае жыццё толькі таму, што нясе ў сабе дабро, святло і сапраўдны плён для вечнасці.
Аднак гэтая першапачатковая ідылічная карціна дасканалага пасеву хутка змяняецца драматычным умяшаннем, бо пад шчыльным покрывам ночы, калі людзі ўжо «спалі» (грэц. καθεύδειν), неўзаметку прыходзіць непрыяцель, каб здзейсніць сваю чорную справу. Гэты глыбокі сон сімвалізуе не проста фізічны адпачынак, але небяспечную духоўную ляноту, страту пільнасці, абыякавасць і адсутнасць малітоўнага чування сярод вернікаў. Менавіта ў такія хвіліны духоўнай слепаты і пасіўнасці сілы цемры атрымліваюць найлепшую магчымасць для свайго разбуральнага дзеяння. Ужытае слова «вораг» (грэц. ἐχθρός) выразна паказвае на злога духа, які дзейнічае заўсёды ўпотай, баючыся святла праўды; ён цалкам пазбаўлены стваральнай сілы, не здольны стварыць нічога свайго, самастойнага і прыгожага. Яго адзіная мэта і паталагічнае імкненне — гэта сапсаваць дасканалае Божае стварэнне, пасеяць разлад, сумненні і падзел там, дзе павінна квітнець Божая ласка і чалавечая еднасць.
Падступнасць і хітрасць злога духа палягаюць менавіта ў тым, што ён дасканала выкарыстоўвае падманлівае вонкавае падабенства, каб максімальна заблытаць розум і атруціць сэрца чалавека. Ужытае ў евангельскім урыўку слова «каласоўнік» (грэц. ζιζάνια) азначае надзвычай шкоднае, атрутнае пустазелле, якое на ранніх стадыях свайго росту знешне амаль немагчыма адрозніць ад сапраўднай, карыснай пшаніцы. Яно мае такія ж сцяблы і лісце, і толькі значна пазней, калі збажына пачынае прыносіць свой спелы плод, навочна выяўляецца сапраўдная, знішчальная прырода гэтай расліны. Такая дакладная батанічная дэталь нясе ў сабе надзвычай важны і глыбокі духоўны сэнс, паказваючы ўсім вернікам, што зло вельмі рэдка выступае адкрыта ў сваім сапраўдным, пачварным абліччы. Яно заўсёды ўмела маскіруецца пад дабро, хаваецца за надзвычай высакароднымі намерамі, ілжывымі ідэаламі справядлівасці і свабоды, спрабуючы моцна ўкараніцца побач з праўдай і бязлітасна высмактаць усе жыццёвыя сокі з супольнасці Божага народа.
Слугі, нарэшце заўважыўшы небяспечнае пустазелле сярод высакароднай збажыны, кіруюцца цалкам натуральным і зразумелым чалавечым жаданнем неадкладна, радыкальна і бязлітасна ачысціць засеянае поле ад усялякага бруду. Іх эмацыйнае пытанне да гаспадара выяўляе не толькі здзіўленне, але і пэўнае неразуменне ўсёй складанасці сітуацыі, а таксама духоўную нецярплівасць і небяспечнае жаданне неадкладна ўзяць здзяйсненне суда ў свае ўласныя, чалавечыя рукі. Яны вельмі ўпэўнена прапануюць хуткае і, на першы погляд, эфектыўнае вырашэнне праблемы, безапеляцыйна пытаючыся: «Хочаш, мы пойдзем выпалаць яго?» (Мц 13, 28). Гэты вельмі шчыры, але абсалютна неабдуманы парыў дакладна адлюстроўвае частую і вельмі моцную спакусу, якая суправаджала хрысціянства ва ўсе гістарычныя эпохі. Гэта спакуса пурытанства — сляпое імкненне ўласнымі чалавечымі сіламі стварыць ідэальную, бездакорную супольнасць тут і цяпер, бязлітасна выкараняючы і адкідаючы ўсіх тых, хто здаецца слабым, грэшным або недасканалым.
Аднак такі небяспечны і неабдуманы радыкалізм непазбежна і хутка прыводзіць да духоўнага гвалту, расколаў і канчатковага разбурэння любові, бо чалавечы позірк заўсёды занадта звужаны і павярхоўны, каб беспамылкова і дакладна аддзяліць сапраўднае дабро ад схаванага зла. Карані пшаніцы і каласоўніка пад зямлёй настолькі шчыльна і непарыўна пераплятаюцца паміж сабой, што вырваць адно без непапраўнай шкоды для другога становіцца фізічна немагчымым. У духоўным вымярэнні гэта азначае, што ў кожнай чалавечай супольнасці і нават у кожным асобным чалавечым сэрцы добрыя намеры і праявы слабасці, святасць і грэх часта суіснуюць у надзвычай складаным і заблытаным перапляценні. Любая спроба чалавека стаць абсалютным суддзёй і неадкладна знішчыць зло часта прыводзіць да таго, што нішчыцца і тое добрае, кволае насенне, якое толькі пачало прарастаць у душы бліжняга. Бог жа глядзіць не на знешні выгляд, а бачыць самую глыбіню сэрца, разумеючы ўсе схаваныя матывы і сапраўдныя прычыны чалавечых учынкаў.
Мудры, стрыманы адказ гаспадара з’яўляецца сапраўдным маніфестам бязмежнай і непасціжнай Божай цярплівасці, а таксама Яго абсалютнай міласэрнасці да кожнага, нават самага грэшнага стварэння. Ён катэгарычна і строга забараняе сваім слугам неадкладна вырываць знойдзены каласоўнік, выразна папярэджваючы іх, што разам з пустазеллем непазбежна можа загінуць і добрая, плённая збажына. Касцёл падчас свайго доўгага зямнога пілігрымавання — гэта ўнікальная і складаная духоўная рэчаіснасць, дзе вышэйшая святасць і чалавечая слабасць існуюць зусім побач, на адным гістарычным полі. Бог свядома дазваляе гэтаму драматычнаму суіснаванню трываць не праз сваю абыякавасць да праўды або талерантнасць да граху, а выключна дзеля абароны кожнага, нават самага кволага і непрыкметнага парастка пшаніцы. Творца заўсёды глядзіць на наш свет з бязмежнай перспектывы вечнасці, шчодра і безупынна даючы чалавеку каштоўны час для глыбокага пакаяння, роздуму і шчырага навяртання да святла.
Божая доўгацярплівасць хавае ў сабе найвялікшы цуд міласэрнасці, які абсалютна супярэчыць строгім законам прыроды, але з’яўляецца фундаментальнай асновай жыцця ў ласцы. Калі ў звычайным батанічным полі пустазелле ніколі не можа змяніць сваю прыроду і раптам стаць высакароднай пшаніцай, то ў духоўным вымярэнні Валадарства Божага такое пераўтварэнне не толькі магчымае, але і з’яўляецца галоўнай мэтай збаўлення. Чалавек, які доўгі час жыў у граху і нагадваў сваімі ўчынкамі атрутны каласоўнік, пад уздзеяннем шчырай малітвы, пакаяння і асвячальнай ласкі можа цалкам змяніць сваё сэрца, прынесці багаты плён святасці і ператварыцца ў адборнае зерне Пана. Менавіта таму Бог стрымлівае руку свайго правасуддзя, чакаючы да самага апошняга моманту, каб даць кожнаму стварэнню максімальны шанец на збаўленне несмяротнай душы і вяртанне ў абдымкі Творцы, не губляючы нікога з тых, каго Ён паклікаў да жыцця.
Справядлівы і ўсемагутны гаспадар прызначае канчатковае размеркаванне, падзел і суд выключна на час вызначанага «жніва» (грэц. θερισμός), якое з’яўляецца традыцыйным біблейскім сімвалам апошняга, эсхаталагічнага суда над усім чалавецтвам. Толькі ў самым канцы часоў, калі зямная гісторыя дасягне свайго лагічнага і прадвызначанага завяршэння, адбудзецца канчатковае, беспамылковае аддзяленне праўды ад ілжы, святла ад цемры. Бог урачыста даручае гэтую надзвычай адказную справу сваім святым анёлам, ясна і недвухсэнсоўна паказваючы ўсім нам, што абсалютны суд належыць выключна і толькі Яму, і ніводны чалавек, нават самы праведны, не мае ніякага маральнага права прысвойваць сабе прэрагатыву суддзі над сваімі бліжнімі. Радасныя і поўныя надзеі словы ўладара поля пра тое, што сапраўдную пшаніцу трэба беражліва сабраць у яго гумно, нясуць у сабе вялікую, суцяшальную моц для кожнага верніка. Гэта непарушнае Божае абяцанне таго, што ніводнае шчырае намаганне свабоднай волі, ніводная сляза пакаяння і ніводная кропля праўдзівай любові ніколі не будуць страчаны ў віры гісторыі, але знойдуць сваё бяспечнае, вечнае захаванне ў бязмежнай радасці Валадарства Божага.
Сённяшняе Евангелле настойліва і з вялікай любоўю вучыць нас надзвычайнай, непасціжнай чалавечым розумам цярплівасці Творцы і адначасова заклікае кожнага з нас да глыбокай, шчырай пакоры ў паўсядзённай ацэнцы самога сябе, сваіх учынкаў і ўчынкаў сваіх бліжніх. Яно выразна і строга нагадвае, што таямнічае поле нашага ўласнага сэрца таксама з’яўляецца месцам няспыннай штодзённай барацьбы, дзе дабро і зло, ласка і грэх вельмі складана і небяспечна пераплятаюцца да самага канца нашага зямнога шляху. Замест таго, каб з фарысейскай пыхай і паспешлівым асуджэннем шукаць пустазелле ў жыцці іншых людзей, кожны вернік пакліканы няспынна, уважліва і рупліва даглядаць тую добрую збажыну, якую Езус Хрыстус з бязмежнай любоўю пасеяў у яго ўласнай душы. З глыбокай пакорай прымаючы складаную і часта незразумелую таямніцу Божага дапушчэння зла ў гэтым свеце, усе мы запрошаны да трывалай, сумленнай і плённай духоўнай працы, цалкам давяраючы Яго бязмежнай міласэрнасці і з радаснай, непахіснай надзеяй чакаючы таго слаўнага і вялікага дня, калі кожнае добрае і праўдзівае зерне знойдзе сваё заслужанае і пачэснае месца ў вечным, нябесным доме нашага Збаўцы.
Разважанне падрыхтаваў кс. кан. д-р Сяргей Сурыновіч
для друку
