Каталіцкі Веснік Добрая Вестка ў тваім доме!
Святая Імша ўначы
Евангелле Лк 2, 1–14
Сталася ў тыя дні: Выйшаў ад цэзара Аўгуста загад зрабіць перапіс па ўсёй зямлі. Гэты перапіс быў першы падчас панавання Квірынія ў Сірыі. І пайшлі ўсе запісвацца, кожны ў свой горад.
Пайшоў таксама і Юзаф з Галілеі, з горада Назарэта, у Юдэю, у горад Давіда, званы Бэтлеем, бо ён быў з дому і роду Давіда, каб запісацца з Марыяй, заручанай з ім, якая была цяжарнай.
Калі ж яны былі там, надышоў час нарадзіць Ёй. І нарадзіла Сына свайго першароднага, і спавіла Яго, і паклала ў яслі, бо не было ім месца ў заездзе.
У той ваколіцы былі на полі пастухі, якія вартавалі ўначы свой статак. Раптам з’явіўся ім анёл Пана, і хвала Пана асвяціла іх, і вялікі страх ахапіў іх. І сказаў ім анёл: Не бойцеся, я абвяшчаю вам вялікую радасць, якая будзе для ўсяго народа, бо нарадзіўся вам сёння ў горадзе Давіда Збаўца, якім ёсць Хрыстус Пан. І вось вам знак: знойдзеце Немаўля спавітае і пакладзенае ў яслях.
І раптам з’явілася з анёлам вялікае войска нябеснае, якое праслаўляла Бога і ўсклікала:
Хвала на вышынях Богу, а на зямлі спакой людзям добрай волі.
Калі надыходзіць час, напоўнены асаблівай радасцю і глыбокім сузіраннем, мы апынаемся перад абліччам вялікай таямніцы (грэц. μυστήριον), якая пераўзыходзіць усялякае чалавечае разуменне. Гэта не проста святочны перыяд, а пралог да вечнасці, дзе Бог аб’яўляе сваю невымоўную міласэрнасць і нястомны клопат пра чалавецтва. Мы зноў збіраемся, каб ушанаваць Таго, Хто прыйшоў у свет у пакоры і любові, каб стаць нашым Збаўцам, адкрываючы новыя шляхі да Валадарства Божага і да паўнаты жыцця (лац. plenitudo vitae). Гэтая Божая ініцыятыва, якая дасягнула сваёй вяршыні ва Уцелаўленні, з’яўляецца кульмінацыяй усёй гісторыі збаўлення і падкрэслівае, што кожны момант нашага жыцця ўключаны ў Яго вечную задуму.
«Шмат разоў і шмат якімі спосабамі Бог прамаўляў да нашых продкаў праз прарокаў, у гэтыя ж апошнія дні прамовіў да нас праз Сына» (Гбр 1, 1–2). Гэтыя словы з Паслання да Габрэяў нагадваюць нам пра няспыннае Божае аб’яўленне, якое дасягнула сваёй кульмінацыі ў Езусе Хрысце. Кожны дзень, кожны момант нашага жыцця з’яўляецца часткай гэтай вялікай гісторыі збаўлення (лац. historia salutis), дзе Бог нястомна шукае сустрэчы з чалавекам. Мы, як Касцёл, пакліканы быць жывым сведчаннем Ягонай прысутнасці, голасам, які абвяшчае праўду аб Добрай Навіне (Евангеллі). У святой літургіі, асабліва ў Эўхарыстыі, мы найбольш поўна перажываем гэтую сустрэчу, дзе Хрыстус становіцца для нас Хлебам Жыцця, падтрымліваючы нас у нашым паломніцтве. Ян Евангеліст у сваім гімне, які мы чуем у сённяшняю ноч, дае навуковае абгрунтаванне гэтай Божай камунікацыі і Уцелаўленні.
Евангелле паводле Яна (Ян 1, 1–18) адкрываецца ўрачыстым гімнам, які ўводзіць нас у глыбіню таямніцы Божага Слова, або Логаса (грэц. Λόγος). «На пачатку было Слова, і Слова было ў Бога, і Богам было Слова» (Ян 1, 1). Гэты ўступ не проста апавядае пра пачатак сусвету, але паказвае на вечнае існаванне Слова, якое тоеснае Богу і якое з’яўляецца другой Асобай Найсвяцейшай Тройцы. Слова — гэта не толькі абстрактнае паняцце, але Асоба, праз якую быў створаны ўвесь свет. Ужытае тут слова «пачатак» (грэц. ἀρχῇ) адсылае нас да першага верша Кнігі Быцця, падкрэсліваючы даўняе існаванне і боскасць Логаса. «Усё праз Яго паўстала, і без Яго нічога не паўстала, што паўстала» (Ян 1, 3). Гэтае сцвярджэнне падкрэслівае творчую моц (лац. virtus creatrix) і абсалютную ўсемагутнасць Божага Слова, якое з’яўляецца крыніцай усяго існага. Кожнае стварэнне, кожная форма жыцця нясе на сабе адбітак гэтага першапачатковага Слова, якое ўтрымлівае кожнае існаванне (лац. conservatio). Гэта сведчыць пра тое, што Божая задума ўкладзены ў самую аснову быцця, і кожны аспект рэчаіснасці з’яўляецца адлюстраваннем Ягонай мудрасці і любові. Усведамленне гэтай праўды дапамагае нам па-новаму зірнуць на свет, бачачы ў ім не проста набор выпадковых з’яў, але стройную сістэму, уладкаваную паводле Божага праекта, які кіруецца Логасам.
Далей Евангеліст Ян паглыбляецца ў сутнасць Слова, называючы Яго крыніцай жыцця і святла: «У Ім было жыццё, і жыццё было святлом людзей. А святло свеціць у цемры, і цемра не агарнула яго» (Ян 1, 4–5). Тут «жыццё» (грэц. ζωή) азначае не толькі біялагічнае існаванне, але і звышнатуральнае, Божае, якое дае сапраўдны сэнс і мэту. Святло ж (грэц. φῶς) — гэта праўда, Божае аб’яўленне, якое асвятляе чалавечае існаванне, развейвае цемру граху. Нават калі цемра (грэц. σκοτία), якая сімвалізуе зло і адмову ад Бога, спрабуе апанаваць, святло заўсёды перамагае, бо яго крыніца — у самім Богу, а Божая праўда непераможная. Логас-Святло — надзея для кожнага, хто шукае выйсця з духоўнай цемры, і Ён здольны перамяніць самае адчайнае становішча, напаўняючы яго Божым супакоем. Словы «цемра не агарнула» (грэц. οὐ κατέλαβεν) могуць азначаць як «не перамагла», так і «не зразумела», падкрэсліваючы духоўнае неразуменне чалавека перад Божай таямніцай.
Евангелле ўводзіць нам постаць Яна Хрысціцеля, «Бог паслаў чалавека, імя якога Ян» (Ян 1, 6). Місія Яна была ясная: «Ён прыйшоў дзеля сведчання, каб засведчыць пра Святло, каб усе паверылі праз Яго» (Ян 1, 7). Ян не быў самім Святлом, але быў пасланы (грэц. ἀπεσταλμένος) як прарок і прадвеснік, каб падрыхтаваць шлях для прыйсця сапраўднага Святла, Езуса Хрыста. Яго сведчанне было неабходным для таго, каб людзі маглі распазнаць Месію. Гэта нагадвае нам пра важнасць сведчання ў нашым жыцці. Мы, як вернікі, таксама пакліканы быць сведкамі Хрыста, абвяшчаючы Ягоную прысутнасць у свеце праз сваё жыццё, словы і ўчынкі. Кожны з нас, на сваім месцы, мае місію быць малым светачам, які накіроўвае іншых да Хрыста, дапамагаючы ім адкрыць для сябе Божую любоў. Нашае сведчанне павінна быць сапраўдным і пераканаўчым, каб людзі бачылі ў нас не проста тых, хто гаворыць пра веру, але тых, хто ёю жыве, у штодзённым выкананні Божай волі.
Сапраўднае Святло, «якое асвятляе кожнага чалавека, прыйшло ў свет» (Ян 1, 9). Хрыстус прыйшоў для ўсіх, незалежна ад іх паходжання, культуры ці веравызнання. Аднак, нягледзячы на Ягоную прысутнасць, «свет Яго не пазнаў. Прыйшоў да сваіх, і свае Яго не прынялі» (Ян 1, 10–11). Гэта глыбока трагічны момант, які адлюстроўвае чалавечую слепату і адмову ад Божай праўды (грэц. ἀλήθεια). Але нават у гэтай адмове ёсць надзея: «А тым, хто прыняў Яго, даў уладу стаць дзецьмі Божымі, тым, хто верыць у імя Ягонае, якія не ад крыві, і не ад жадання цела, і не ад жадання мужчыны, але ад Бога нарадзіліся» (Ян 1, 12–13). Стаць дзіцём Божым — гэта найвялікшы дар, які даступны кожнаму, хто з верай адкрывае сваё сэрца на Хрыста. Гэты дар пераўзыходзіць усе чалавечыя абмежаванні і дазваляе нам увайсці ў новую, асаблівую сувязь з нашым Стварыцелем. Духоўнае нараджэнне — гэта не проста змена статусу, а глыбокая ўнутраная перамена, якая робіць нас прыёмнымі сынамі і дочкамі Бога, дзякуючы ласцы, дадзенай праз Уцелаўленне.
Кульмінацыяй гімна Яна з’яўляецца сцвярджэнне пра Уцелаўленне (лац. Incarnatio): «І Слова сталася целам, і пасялілася між намі, поўнае ласкі і праўды; і мы бачылі славу Ягоную, славу як Адзінароднага ад Айца» (Ян 1, 14). Гэта — сэрца нашай веры. Сам Бог, вечнае Слова, прымае чалавечае цела (грэц. σάρξ), становіцца адным з нас, каб аб’яднаць Боскае і чалавечае ў адной Асобе (Езусе Хрысце). Ён жыве сярод нас (грэц. ἐσκήνωσεν, што азначае «разбіў шацёр» ці «пасяліўся», намякаючы на Скінію Старога Запавету), напаўняючы кожны момант Сваёй прысутнасці ласкай і праўдай. Мы бачым Ягоную славу не ў знешнім бляску, а ў Ягонай любові, міласэрнасці і самаахвярнасці. Гэтая слава — слава Адзінароднага Сына Божага, які адкрывае нам Айца (пар. Ян 14, 9). Хрыстус ёсць поўня ўсяго, «бо з паўнаты Ягонай мы ўсе прынялі, і ласку за ласку» (Ян 1, 16). Кожны дар, кожная ласка (грэц. χάρις), якую мы атрымліваем, паходзіць ад Яго, сведчачы пра Ягоную бязмежную шчодрасць. Гэтая поўня ласкі не проста напаўняе нас, але і дазваляе нам самім станавіцца крыніцай ласкі для іншых, удзельнічаючы ў місіі Касцёла.
Закон быў дадзены праз Майсея, але «ласка і праўда праз Езуса Хрыста сталіся» (Ян 1, 17). Гэта не азначае, што Закон быў дрэнным, бо Закон (гбр. תּוֹרָה, Torah) быў Божым дарам, але што Хрыстус раскрыў яго паўнату (пар. Мц 5, 17), узнёсшы адносіны з Богам на новы ўзровень, заснаваныя на любові і ласцы, а не толькі на строгім выкананні правілаў. «Бога ніхто ніколі не бачыў; Адзінародны Сын, які ва ўлонні Айца, Ён аб’явіў Яго» (Ян 1, 18). Хрыстус — гэта адзіны, хто можа цалкам адкрыць нам праўду пра Бога, бо Ён Сам ёсць Бог. Ён — Мост (лац. pontifex) паміж Богам і чалавекам, аб’яўленне нябачнага Айца. Праз Яго мы пазнаем сапраўдную прыроду Бога — прыроду любові, міласэрнасці і невымоўнай дабрыні. Гэтае адкрыццё змяняе нашае ўспрыманне Бога, робячы Яго бліжэйшым і больш зразумелым, дапамагаючы нам будаваць з Ім асабістыя адносіны, напоўненыя даверам і ўдзячнасцю, якія ў сваю чаргу вядуць да ўзрастання ў святасці.
Сённяшняе Евангелле запрашае нас сузіраць таямніцу Божага Слова, якое сталася целам дзеля нашага збаўлення. Яно запрашае нас адкрыць свае сэрцы на Святло, што прыйшло ў свет, і дазволіць Яму асвятліць усе куткі нашага існавання, асабліва тыя, дзе пануе цемра сумненняў ці граху. Няхай гэтыя разважанні дапамогуць нам глыбей усвядоміць прысутнасць Хрыста ў нашым жыцці і ўсведамленне таго, што мы пакліканы быць Ягонымі сведкамі, працягваючы місію Яна Хрысціцеля. Няхай жа кожны з нас, натхнёны прыкладам Яна Хрысціцеля і праўдай пра Уцелаўленне, будзе гатовы прыняць гэтае Святло і абвяшчаць Яго іншым, каб і яны маглі паверыць і стаць дзецьмі Божымі. Бо толькі ў Хрысце, Праўдзівым Слове, мы знаходзім паўнату ласкі і праўды, якая вядзе да вечнага жыцця. Няхай наша жыццё будзе адлюстраваннем гэтага вечнага Слова, што нясе надзею і перамяняе свет, напаўняючы яго Божай любоўю і спакоем. Сённяшняя ўрачыстасць Нараджэння Пана — не проста ўспамін, а жывое перажыванне Божай прысутнасці, якое кожны раз абнаўляе нашае сэрца і пакліканне, вядучы нас да эклезіяльнай супольнасці з Адзінародным Сынам і Богам Айцом у Святым Духу.
Разважанне падрыхтаваў кс. кан. д-р Сяргей Сурыновіч
Святая Імша на світанні
Евангелле Лк 2, 15–20
Сталася: Калі анёлы адышлі ад іх на неба, пастухі сказалі адзін аднаму: Пойдзем у Бэтлеем і паглядзім, што там сталася і пра што абвясціў нам Пан.
І пайшлі яны, спяшаючыся, і знайшлі Марыю і Юзафа, і Немаўля, якое ляжала ў яслях. А калі ўбачылі, расказалі тое, што было абвешчана ім пра гэтае Дзіця.
І ўсе, хто чуў, дзівіліся таму, што расказвалі ім пастухі.
А Марыя захоўвала ўсе гэтыя словы, разважаючы ў сэрцы сваім.
І вярнуліся пастухі, праслаўляючы і хвалячы Бога за ўсё, што чулі і бачылі, так як ім было сказана.
Ці задумваліся мы калі-небудзь над тым, наколькі незвычайным з’яўляецца момант світання? Гэта час, калі ноч паступова адступае, адкрываючы свету першыя промні новага дня. У гэты ціхі, але магутны пераход ад цемры да святла адчуваецца асаблівая таямніца, якая нагадвае пра пастаяннае Божае абнаўленне і пра надзею, якая ніколі не згасае. Менавіта на гэтым духоўным досвітку, калі чалавецтва яшчэ знаходзілася ў стане духоўнай цемры і прадчуванні вызваленне, мы збіраемся, каб ушанаваць найвялікшую падзею ў гісторыі збаўлення — Нараджэнне Збаўцы, якое змяніла ход часоў і адкрыла для нас шлях да вечнага святла. Гэта аб’яўленне Божай славы ў чалавечай пакоры з’яўляецца асновай нашай веры і паказвае, што Бог заўсёды прыходзіць да нас у тых абставінах, дзе Яго менш за ўсё чакаюць.
Евангелле паводле Лукі працягвае сваё апавяданне пра Божае Нараджэнне, пераносячы нас ад нябеснага спеву анёлаў (лац. Gloria in excelsis Deo) да зямной рэакцыі пастухоў. Калі «анёлы адышлі ад іх на неба, пастухі сказалі адзін аднаму: “Пойдзем у Бэтлеем і паглядзім, што там сталася і пра што абвясціў нам Пан”» (Лк 2, 15). Гэтыя словы дэманструюць не проста цікаўнасць, а сапраўдную веру і гатоўнасць да дзеяння, глыбокую рэакцыю на атрыманае Божае аб’яўленне. Пастухі, пачуўшы анёльскую вестку (грэц. εὐαγγελίζω), не разважаюць доўга, а неадкладна прымаюць рашэнне ісці. Слова «пойдзем» (грэц. διέλθωμεν) паказвае на актыўны, мэтанакіраваны рух. Яны пакідаюць свае статкі, што для пастухоў было крыніцай існавання, і спяшаюцца, каб убачыць абвешчаны знак. Іхняе «пойдзем і паглядзім» — гэта прыклад актыўнага пошуку Бога, адказ на Ягоны заклік, які патрабуе пакінуць сваю зону камфорту і рызыкнуць. Гэта адкрытасць сэрца, якая дазваляе распазнаць Божую прысутнасць нават у самых сціплых абставінах. Менавіта такая гатоўнасць і паслухмянасць Божаму слову, абвешчанаму праз анёла, становіцца ўзорам для кожнага верніка і падкрэслівае, што Божае Слова патрабуе неадкладнага і канкрэтнага адказу.
Прыбыўшы ў Бэтлеем, пастухі «знайшлі Марыю і Юзафа, і Немаўля, якое ляжала ў яслях» (Лк 2, 16). Гэтае апісанне падкрэслівае сціпласць і беднасць умоў, у якіх нарадзіўся Сын Божы. Няма ніякіх знакаў знешняй велічы, ніякіх каралеўскіх убранняў, толькі прастата, сціпласць і пакора, якія выяўляюцца ў месцы нараджэння — хляве. Але менавіта ў гэтай прастаце і хаваецца Божая моц, якая пераўзыходзіць усе чалавечыя ўяўленні пра ўладу, сілу і веліч. Слова «яслі» (грэц. φάτνη) тут мае асаблівае значэнне. Яслі — гэта кармушка для жывёл, месца, дзе кладзецца ежа для іх насычэння. Гэты сімвал глыбока пераклікаецца з ідэнтычнасцю Езуса як «Хлеба жыцця» (пар. Ян 6, 35). Езус, будучы Богам, прымае чалавечае цела і становіцца ўразлівым, падобна да немаўляці, пакладзенага ў кармушку. Гэта сімвалізуе, што Ягоная любоў і збаўленне даступныя для ўсіх, незалежна ад сацыяльнага статусу або багацця, бо Бог абраў «малое» і «слабае», каб аб’явіць сваю веліч. Яго прыход у яслі — гэта першае, але вельмі важнае, аб’яўленне Ягонай місіі як духоўнага харчавання (лац. cibus spiritualis) для ўсяго чалавецтва, запрашэнне да Ягонай прысутнасці ў Эўхарыстыі (грэц. εὐχαριστία, што азначае «падзяка»), якая з’яўляецца крыніцай і вяршыняй (fons et culmen) хрысціянскага жыцця.
Такім чынам, яслі з’яўляюцца не проста гістарычнай дэталлю, а глыбокім знакам, які раскрывае нам сутнасць Божага дару ў Езусе Хрысце. Бэтлеем, горад, дзе нарадзіўся Збаўца, ужо са сваёй назвы (гбр. בֵּית לֶחֶם — Bêṯ Leḥem) азначае «Дом хлеба». Такім чынам, сам факт нараджэння Езуса ў Бэтлееме і пакладання Яго ў яслі сімвалічна прадвяшчае Ягоную місію як Таго, Хто прыходзіць, каб духоўна насыціць чалавецтва. Езус, як сапраўдны Хлеб з неба, дадзены нам для вечнага жыцця (пар. Ян 6, 35), ляжыць у кармушцы, якая з’яўляецца прарочым знакам Эўхарыстыі, дзе Ён сам становіцца нашай ежай дзеля збаўлення. Гэтая інтэрпрэтацыя падкрэслівае, што Уцелаўленне і Эўхарыстыя непарыўна звязаны Логасам, які прыняў цела.
Пастухі, убачыўшы Немаўля, адразу «расказалі тое, што было абвешчана ім пра гэтае Дзіця» (Лк 2, 17). Яны не толькі паверылі ў анёльскую вестку, але і сталі першымі прапаведнікамі, сведкамі Божага Нараджэння. Іхняе сведчанне было настолькі моцным, што «ўсе, хто чуў, дзівіліся таму, што расказвалі ім пастухі» (Лк 2, 18). Гэта паказвае, як простая, але шчырая вестка пра Божую прысутнасць здольная закрануць сэрцы людзей, выклікаючы здзіўленне, рэфлексію і навяртанне, запрашаючы да асабістага адказу на Божы заклік. Менавіта праз такіх простых, адкрытых на Божую ласку людзей распаўсюджваецца благая вестка пра збаўленне. Гэта сведчыць пра апостальскі характар кожнага хрысціяніна, які пакліканы дзяліцца сваім досведам сустрэчы з Хрыстом.
На фоне ўсяго гэтага назірання і здзіўлення, Евангелле звяртае нашу ўвагу на Марыю: «А Марыя захоўвала ўсе гэтыя словы, разважаючы ў сэрцы сваім» (Лк 2, 19). Гэтая фраза раскрывае глыбокую духоўнасць Багародзіцы, Яе ўнутранае жыццё, напоўненае сузіраннем Божых таямніц. Марыя не проста пасіўна ўспрымае падзеі, але актыўна і ўнутрана кантэмплюе іх, пранікаючы ў іх глыбокі сэнс. Слова «захоўвала» (грэц. συνετήρει) мае значэнне не проста наймення, а актыўнага захавання і зберажэння ў памяці, умацавання ў сэрцы, што падобна да захавання запавету з Богам. А слова «разважаючы» (грэц. συμβάλλουσα) азначае злучаць, суадносіць, аб’ядноўваць розныя падзеі і словы, шукаючы іх глыбокую сувязь і Божы сэнс. Гэта дзеянне малітоўнага сузірання (лац. contemplatio), lectio divina, якое дазваляе глыбей зразумець Божыя таямніцы і інтэграваць іх у сваё жыццё. Марыя, захоўваючы і разважаючы, становіцца ўзорам для кожнага верніка, які імкнецца спасцігнуць сэнс Божага слова і Ягоных дзеянняў. Яе ўнутранае жыццё, напоўненае разважаннямі над Божымі словамі, дазваляе Ёй быць сапраўднай Маці Збаўцы, прымаючы Яго не толькі ў сваё цела, але і ў свой дух, становячыся прасторай для Божай праўды і прыкладам для Касцёла. Яна вучыць нас, як перажываць Божую прысутнасць не толькі знешне, але і ў глыбіні душы, у цішыні і малітве, што з’яўляецца сапраўдным мацярынствам духу.
Пасля сустрэчы з Дзіцяткам і Ягонымі Бацькамі, пастухі «вярнуліся, праслаўляючы і хвалячы Бога за ўсё, што чулі і бачылі, так як ім было сказана» (Лк 2, 20). Іхняя рэакцыя — гэта ўзор сапраўднай удзячнасці і праслаўлення, якое вынікае з глыбокага перажывання сустрэчы з Богам. Яны не проста вярнуліся да сваіх штодзённых заняткаў, але зрабілі гэта з перамененым сэрцам, напоўненым хвалой і ўдзячнасцю за невымоўны дар, які яны атрымалі. Іхні досвед сустрэчы з Богам (лац. experientia Dei) перамяніў іх, і яны сталі носьбітамі Добрай Весткі для ўсіх, каго сустракалі, сведчачы пра веліч Божай любові. Гэты фрагмент Евангелля запрашае нас пераймаць пастухоў: бачыць, што Бог дзейнічае ў звычайным, слухаць Яго слова, здзіўляцца Ягонай любові і праслаўляць Яго за ўсё, што Ён робіць у нашым жыцці, нават калі гэта здаецца сціплым або нязначным. Іх вяртанне да паўсядзённага жыцця, напоўненае хвалой, вучыць нас, што сапраўдная вера пераўтварае нашу штодзённасць у акт праслаўлення, а нашае служэнне — у жывое сведчанне прысутнасці Бога. Хрысціянскае жыццё павінна быць пастаяннай Эўхарыстыяй, пастаянным удзячным адказам на Божы дар.
Сённяшняе Евангелле, нібы раннія праменні сонца, пралівае святло на сапраўдную прыроду Божага Нараджэння. Яно вучыць нас, што вера — гэта не толькі разумовая згода (лац. assensus), але і актыўнае дзеянне, падобнае да таго, як пастухі пакінулі свае статкі і паспяшаліся да Бэтлеема, кіраваныя Божым словам. Гэта пасланне пра глыбіню сузірання Марыі, якая ў цішыні свайго сэрца захоўвала і разважала над усімі гэтымі словамі, знаходзячы ў іх нязменную праўду, і пра тое, як кожны з нас пакліканы ісці за Яе прыкладам, прымаючы Божае слова з верай і глыбокім разуменнем. Марыя, як першы і дасканалы вучань Хрыста, паказвае Касцёлу шлях да сапраўднай духоўнасці, якая заключаецца ў прыняцці і разважанні над Божым Словам. Няхай жа і нашыя сэрцы ў гэты святы час напоўняцца такім жа імкненнем сустрэцца з Панам, здзіўленнем ад Ягонай пакоры і любові, і невымоўнай радасцю праслаўлення, якое вынікае з пераўтвараючай сустрэчы з Уцелаўлёным Словам. Божае Нараджэнне — гэта вечнае запрашэнне адкрыць свае душы для Збаўцы, каб Ён мог нарадзіцца ў нашай штодзённасці, пераўтвараючы яе ў месца Ягонай прысутнасці і сведчанне Ягонай бязмежнай міласэрнасці для ўсяго свету.
Дазволім жа святлу Бэтлеемскай зоркі асвятліць нашыя шляхі, а ціхаму голасу Пана — пранікнуць у глыбіню нашага быцця, каб мы маглі стаць сапраўднымі сведкамі Ягонай любові ў кожным моманце нашага жыцця, несучы гэтую Добрую Вестку да ўсіх, каго сустракаем, падобна да пастухоў, якія вярнуліся, праслаўляючы Бога. Асабліва памятайма, што Пан Езус, пакладзены ў яслі, заклікае нас прыняць Яго як Хлеб жыцця (лац. Panis vitae), які корміць нашыя душы і дае нам сілы для штодзённага служэння і сведчання пра Ягоную праўду.
Разважанне падрыхтаваў кс. кан. д-р Сяргей Сурыновіч
Святая Імша ўдзень
Евангелле Ян 1, 1–18
На пачатку было Слова, і Слова было ў Бога, і Богам было Слова. Яно было ў Бога спрадвеку. Усё праз Яго сталася, і без Яго нічога не сталася з таго, што сталася.
У Ім было жыццё, і жыццё было святлом людзей. А святло свеціць у цемры, і цемра не агарнула яго. З’явіўся чалавек, пасланы ад Бога; імя ягонае было Ян.
Ён прыйшоў дзеля сведчання, каб засведчыць пра Святло, каб усе паверылі праз яго. Не быў ён святлом, але быў пасланы, каб сведчыць пра Святло. Было Святло праўдзівае, якое асвятляе кожнага чалавека, які прыходзіць на свет. У свеце было, і свет праз Яго стаўся, і свет не пазнаў Яго. Прыйшло да свайго, і свае Яго не прынялі. А тым, хто прыняў Яго, дало ўладу стаць Божымі дзецьмі, тым, хто верыць у імя Ягонае, хто ні ад крыві, ні ад жадання цела, ні ад жадання мужа, але ад Бога нарадзіўся.
Слова сталася целам і пасялілася між намі, і бачылі мы славу Ягоную, славу, якую мае ад Айца Адзінародны, поўны ласкі і праўды.
Ян сведчыць пра Яго і ўсклікае, кажучы: Гэта быў той, пра якога я сказаў: за мною ідзе той, які апярэдзіў мяне, таму што быў раней за мяне. І з паўнаты Ягонай мы ўсе прынялі ласку замест ласкі. Бо Закон быў дадзены праз Майсея, ласка і праўда сталіся праз Езуса Хрыста. Бога ніхто ніколі не бачыў. Адзінародны Бог, які ва ўлонні Айца, Ён аб’вясціў.
Надыходзіць момант, калі святло, што пранізвае нават самую глыбокую цемру, напаўняе нашы душы невымоўнай радасцю (лац. gaudium ineffabile). Гэта не проста святочны дзень, а глыбокае перажыванне таямніцы, якая змяніла ход усёй гісторыі збаўлення. У гэтую ўрачыстасць, калі мы ўшаноўваем Нараджэнне Пана, нашы сэрцы адкрываюцца для разумення вечнай праўды: Бог не проста кіруе светам здалёк, але ўваходзіць у яго, становячыся адным з нас, каб асвятліць кожны наш крок і паказаць шлях да сапраўднага жыцця. Гэта падзея Уцелаўлення адкрывае новае вымярэнне прысутнасці Бога сярод свайго стварэння, пераўтвараючы прадчуванне чалавека ў поўнае аб’яўленне Божай любові.
Сённяшняе Евангелле паводле Яна, пачынаецца з велічнага і глыбокага ўступу (лац. Prologus): «На пачатку было Слова, і Слова было ў Бога, і Богам было Слова. Яно было ў Бога спрадвеку» (Ян 1, 1–2). Гэтыя словы пераносяць нас па-за межы часу і прасторы, у сферу Божай вечнасці. Яны абвяшчаюць Боскую прыроду Езуса Хрыста, які не з’яўляецца проста вялікім прарокам або настаўнікам, але з’яўляецца самім Богам. Ён — адвечнае Слова (грэц. λόγος), праз якое ўсё было створана: «Усё праз Яго сталася, і без Яго нічога не сталася з таго, што сталася» (Ян 1, 3). Гэта падкрэслівае Яго ролю ў стварэнні, Яго як Творцу ўсяго існага, як пачатак (principium) і аснову ўсяго, што мы бачым і ведаем. Уся гармонія і парадак сусвету сведчаць пра мудрасць гэтага адвечнага Слова. Тэрмін «Слова» тут азначае не проста мову або навуку, але і дзейсную, творчую сілу Бога, Ягоны розум і Ягоную волю, праз якую сусвет быў прыведзены з небыцця да быцця. Прысутнасць Хрыста ў стварэнні азначае, што Бог у Слове меў план (лац. ratio) для чалавецтва ад самага пачатку.
Далей Евангелле абвяшчае: «У Ім было жыццё, і жыццё было святлом людзей. А святло свеціць у цемры, і цемра не агарнула яго» (Ян 1, 4–5). Езус Хрыстус — гэта не толькі крыніца фізічнага існавання, але і крыніца духоўнага жыцця, сапраўднага святла, якое прасвечвае цемру граху і невуцтва. Гэта святло не можа быць пераможана цемрай, бо слова «агарнула» (грэц. κατέλαβεν) тут азначае не толькі ахапіць, але і зразумець, а Божая праўда і любоў заўсёды пераўзыходзяць зло. Гэты вобраз святла, якое свеціць у цемры, з’яўляецца ключавым для разумення місіі Хрыста. Ён прыходзіць у свет, які азмрочаны грахом (peccatum), каб прынесці надзею, прабачэнне і шлях да збаўлення. Гэта святло не проста паказвае шлях, але і пераўтварае тых, хто яго прымае, напаўняючы іх Божай ласкай (грэц. χάρις). Чалавек, які прымае Хрыста, атрымлівае ўнутранае азарэнне, якое дазваляе яму пазнаць (грэц. γινώσκω) праўду і жыць у свабодзе ад духоўнай слепаты.
У гэтым кантэксце з’яўляецца Ян Хрысціцель, пасланы ад Бога, каб «засведчыць пра Святло, каб усе паверылі праз яго» (Ян 1, 6–7). Ян не быў самім Святлом, але быў яго верным сведкам (грэц. μάρτυς), які падрыхтаваў шлях для прыйсця Месіі. Яго місія — гэта прыклад паклікання кожнага верніка: быць сведкам Хрыста, а не засланяць Яго. Сапраўднае Святло, «якое асвятляе кожнага чалавека, які прыходзіць на свет» (Ян 1, 9), — гэта Езус. Гэта падкрэслівае ўніверсальны характар Яго місіі: Яго святло прызначана для ўсіх людзей, незалежна ад іх паходжання, культуры ці веравызнання. Кожны чалавек, у глыбіні сваёй душы, нясе ў сабе іскру гэтага Божага святла, што дазваляе яму імкнуцца да праўды і дабра. Святыня душы кожнага чалавека, пра якую гаворыць навука Касцёла, з’яўляецца месцам, дзе гэтае адвечнае Святло можа быць распазнана.
Аднак, нягледзячы на Божую прысутнасць, свет не заўсёды прымае Яго: «У свеце было, і свет праз Яго стаўся, і свет не пазнаў Яго. Прыйшло да свайго, і свае Яго не прынялі» (Ян 1, 10–11). Гэтыя словы раскрываюць трагічную таямніцу чалавечай свабоды і адмовы ад Божай любові. Свет, створаны праз Слова, не распазнаў свайго Творцу. Народ Ізраэля, выбраны Богам, не прыняў свайго Месію. Гэта паказвае на глыбокую духоўную слепату (caecitas spiritualis), якая можа ахапіць чалавека, нягледзячы на яўнае Божае аб’яўленне. Гэта таксама заклік да нас: ці заўсёды мы распазнаём Хрыста ў сваім жыцці, у тых, хто побач, у падзеях, якія адбываюцца? Адмова ад Бога паказвае на драму граху, якая караніцца ў пысе і жаданні самастойнасці.
Але Евангелле не спыняецца на гэтай трагічнай ноце. Яно абвяшчае надзею: «А тым, хто прыняў Яго, дало ўладу стаць Божымі дзецьмі, тым, хто верыць у імя Ягонае, хто ні ад крыві, ні ад жадання цела, ні ад жадання мужа, але ад Бога нарадзіўся» (Ян 1, 12–13). Гэта найвялікшы дар, які мы атрымліваем праз веру ў Хрыста: улада стаць Божымі дзецьмі (грэц. τέκνα θεοῦ). Гэта не проста змяненне статусу, а глыбокае духоўнае пераўтварэнне, новае нараджэнне, якое адбываецца не паводле чалавечай волі, а паводле Божай ласкі. Мы становімся часткай Божай сям’і, спадкаемцамі Божага Валадарства, надзеленымі годнасцю і прывілеямі дзяцей Божых. Гэта духоўнае нараджэнне (лац. regeneratio) дае нам новае жыццё, напоўненае Божай прысутнасцю і Ягонай любоўю. Хрышчэнне з’яўляецца сакрамэнтальным знакам гэтага адушаўляючага акту.
Кульмінацыяй усяго ўступу з’яўляецца абвяшчэнне Уцелаўлення (лац. Incarnatio): «Слова сталася целам і пасялілася між намі, і бачылі мы славу Ягоную, славу, якую мае ад Айца Адзінародны, поўны ласкі і праўды» (Ян 1, 14). Гэта цэнтральная праўда нашай веры. Вечны Бог, Слова, прымае чалавечае цела, становіцца сапраўдным чалавекам, каб жыць сярод нас. Слова «пасялілася» (грэц. ἐσκήνωσεν) літаральна азначае «разбіла свой намёт» або «паставіла скінію». Гэта адсылка да Старога Запавету, дзе Бог праяўляў сваю прысутнасць у Скініі Запавету (гбр. מִשְׁכָּן — Mishkan) сярод народа Ізраэля. Цяпер жа Бог праяўляе Сваю прысутнасць у асобе Езуса Хрыста, у Яго чалавечым целе, у Яго асобе. Мы бачым Яго славу— не знешнюю, а славу, напоўненую ласкай і праўдай. Гэта азначае, што ў Хрысце мы сустракаем поўнае аб’яўленне Божай любові і Яго нязменнай вернасці. Слава, якую бачылі апосталы, была непарыўна звязана з Ягонымі дзеяннямі і Ягонай навукай, што вяло да разумення таго, што ў Хрысце Боскасць і чалавечнасць існуюць нераздзельна.
Ян Хрысціцель зноў сведчыць пра Яго, падкрэсліваючы, што Хрыстус быў раней за яго, бо Ён — адвечнае Слова (пар. Ян 1, 15). І з «паўнаты Ягонай мы ўсе прынялі ласку замест ласкі» (Ян 1, 16). Гэта сведчыць аб невычэрпнай крыніцы Божай ласкі, якая выліваецца на нас праз Хрыста. Гэта новая ласка, якая пераўзыходзіць і замяняе ласку Закона Майсея. «Бо Закон быў дадзены праз Майсея, ласка і праўда сталіся праз Езуса Хрыста» (Ян 1, 17). Гэта падкрэслівае пераход ад Старога Запавету, заснаванага на Законе (гбр. תּוֹרָה — Torah), да Новага Запавету (лац. Novum Testamentum), заснаванага на ласцы і праўдзе, якія цалкам аб’яўляюцца ў Хрысце. У Ім мы атрымліваем не толькі прадпісанні, але і сілу для іх выканання, і поўнае разуменне Божай волі. Гэты парадокс «ласкі замест ласкі» азначае, што Божы дар пастаянна паглыбляецца і пераўзыходзіць сам сябе, прапаноўваючы ўсё больш шчодрае збаўленне. У канцы Евангелле абвяшчае: «Бога ніхто ніколі не бачыў. Адзінародны Бог, які ва ўлонні Айца, Ён аб’явіў» (Ян 1, 18). Езус Хрыстус — адзіны, хто можа адкрыць нам праўду пра Бога, бо Ён сам з’яўляецца Богам і знаходзіцца ў непасрэднай сувязі з Айцом. Ён — абсалютнае і поўнае аб’яўленне Божага Аблічча. Толькі Сын, які адзіны ведае Айца, можа Яго аб’явіць, і гэта функцыя Хрыста як Слова Божага з’яўляецца кульмінацыяй пралогу.
Сённяшняе Евангелле — гэта запрашэнне да глыбокага сузірання таямніцы Божага Нараджэння, якая з’яўляецца не проста гістарычнай падзеяй, а вечнай праўдай, што працягвае дзейнічаць у нашым жыцці. Яно заклікае нас прыняць Слова, якое сталася целам, і дазволіць Яму пасяліцца ў нашых сэрцах, каб мы маглі стаць сапраўднымі дзецьмі Божымі. Няхай жа святло Хрыста, якое свеціць у цемры, асвятліць кожны куток нашай душы, каб мы маглі жыць у паўнаце ласкі і праўдзе, сведчачы пра Яго любоў свету. У гэтую святую ўрачыстасць, калі мы ўшаноўваем прыйсце Збаўцы, адкрыем свае сэрцы для Яго прысутнасці, дазволім Яму пераўтварыць нас, каб ы сталі носьбітамі Яго Добрай Весткі (грэц. εὐαγγέλιον), каб кожны чалавек мог пазнаць Яго як Хлеб жыцця і крыніцу вечнага збаўлення.
Разважанне падрыхтаваў кс. кан. д-р Сяргей Сурыновіч
для друку
