Каталіцкі Веснік Добрая Вестка ў тваім доме!
Евангелле Мц 4, 12–23
У той час: Калі Езус пачуў, што Яна зняволілі, адышоў у Галілею. І, пакінуўшы Назарэт, прыйшоў і пасяліўся ў Кафарнауме прыморскім, у межах Забулона і Нэфталія. Так збылося сказанае прарокам Ісаям, які кажа:
Зямля Забулонава і зямля Нэфталіева, на шляху марскім, за Ярданам, Галілея язычнікаў, народ, які сядзеў у цемры, убачыў святло вялікае, над жыхарамі краіны смяротнага ценю заззяла святло.
З таго часу Езус пачаў прапаведаваць і казаць: Пакайцеся, бо наблізілася Валадарства Нябеснае.
Калі Езус праходзіў каля Галілейскага мора, Ён убачыў двух братоў: Сымона, якога называлі Пятром, і ягонага брата Андрэя, якія закідвалі сеткі ў мора, бо яны былі рыбакамі. І сказаў ім: «Ідзіце за Мной, і Я зраблю вас рыбакамі людзей». Яны ж адразу, пакінуўшы сеткі, пайшлі за Ім. Калі адтуль пайшоў далей, убачыў іншых двух братоў: Якуба Зэбэдэевага і Яна, брата ягонага, якія ў чоўне з бацькам іхнім Зэбэдэем ладзілі свае сеткі, і паклікаў іх. А яны адразу пакінулі човен і бацьку свайго і пайшлі за Ім. Езус хадзіў па ўсёй Галілеі, навучаючы ў сінагогах іхніх і абвяшчаюч Евангелле Валадарства. Ён лячыў усялякую хваробу і ўсялякую немач у людзей.
Часам чалавечае сэрца нагадвае далёкі бераг, які доўга чакае першых промняў святла, быццам зямля, што перажыла доўгую ноч і прагна чакае ранку. І ўсё ж менавіта ў хвіліны ўнутранай ночы, калі душа прагне яснасці, Божае Слова становіцца тым промнем, які прабіваецца праз туман і адкрывае перад намі новы гарызонт. Евангельскі ўрывак сённяшняй нядзелі не проста апавядае пра пачатак публічнай дзейнасці Езуса; ён паказвае нараджэнне новай рэальнасці — Валадарства Божага, якое ўваходзіць у гісторыю і ў чалавечае жыццё, каб асвятліць яго знутры, як сонца, што паволі, але няўхільна рассейвае цемру.
Евангеліст Мацвей апісвае важны і далікатны момант: «Калі Езус пачуў, што Яна зняволілі, адышоў у Галілею. І, пакінуўшы Назарэт, прыйшоў і пасяліўся ў Кафарнауме прыморскім, у межах Забулона і Нэфталія» (Мц 4, 12–13). На паверхні гэта можа здавацца простай зменай месца, але ў духоўнай перспектыве перад намі — сапраўдны пералом. Зняволенне Яна Хрысціцеля азначае завяршэнне эпохі чакання, быццам апошні звон перад тым, як адкрыюцца дзверы новага часу. Голас, які гучаў у пустыні і клікаў да падрыхтоўкі, змоўк у вязніцы, і цяпер пачынае гучаць голас самога Збаўцы — голас, які не толькі абвяшчае, але і здзяйсняе. Езус пакідае Назарэт, месца свайго ўзрастання і сталення, ціхага жыцця ў прастаце і працы, і ўваходзіць у прастору публічнай дзейнасці. Гэта пераход ад цішыні да слова, ад прыватнасці да пасланніцтва, ад чакання да выканання — як калі крыніца, доўга прабіваючы сабе шлях пад зямлёй, нарэшце выходзіць на паверхню і пачынае свой адкрыты бег, несучы жыццё ўсім, каго сустракае на шляху.
Кафарнаум, куды прыходзіць Пан, — не выпадковае месца і не проста кропка на мапе Галілеі. Гэта горад, што ляжыць на скрыжаванні шляхоў, дзе падарожнікі з розных краін спыняліся, каб адпачыць, абмяняцца навінамі, падзяліцца гісторыямі. У гэтай «Галілеі язычнікаў» культуры, мовы і традыцыі перапляталіся, як ніткі ў адным палатне, утвараючы своеасаблівы мост паміж народамі. Менавіта тут, у гэтым шматгалосым і неспакойным свеце, пачынае гучаць Евангелле — не ў святыні Ерузалема, не ў цэнтры рэлігійнага жыцця, але на ўскрайку, дзе людзі часта адчувалі сябе забытымі. Так Пан паказвае, што Божае Валадарства не замкнёнае ў межах аднаго народа, не прывязанае да адной традыцыі, але адкрытае для ўсіх, хто прагне святла. У гэтым выбары праяўляецца ўніверсальнасць Божай любові: святло прыходзіць туды, дзе цемра была найбольш глыбокай, каб ніхто не мог сказаць, што ён занадта далёка, занадта нізка або занадта заблытана жыве, каб Бог мог яго адшукаць.
Евангеліст Мацвей цытуе прарока Ісаю: «Народ, які сядзеў у цемры, убачыў святло вялікае» (Мц 4, 16). Гэта не проста прыгожы вобраз, але глыбокая духоўная рэальнасць. «Цемра» ў біблійнай мове — гэта не адсутнасць сонца, а стан душы, якая згубіла кірунак, страціла здольнасць бачыць сэнс, аддалілася ад Бога і ад самой сябе. «Краіна смяротнага ценю» — гэта прастора, дзе чалавек жыве нібыта на мяжы жыцця і смерці, дзе надзея згасае, як агеньчык у ветры. Езус прыходзіць менавіта туды, дзе чалавек найбольш патрабуе збаўлення, дзе сэрца стамілася ад чакання і дзе жыццё здаецца цяжарам. Святло, якое Ён прыносіць, — гэта не толькі праўда, што асвятляе, але і прысутнасць, што сагравае; не толькі навука, што паказвае шлях, але і дзеянне, што аднаўляе; не толькі слова, што натхняе, але і сіла, што перамяняе. Гэта святло не асляпляе, але лечыць; не судзіць, але падымае; не прымушае, але запрашае. І кожны, хто дазваляе яму дакрануцца да сябе, пачынае бачыць свет і сябе самога ў новым святле — святле Божай любові, якая не ведае межаў.
У гэтым кантэксце гучыць першая публічная пропаведзь Езуса — кароткая, але надзвычай магутная: «Пакайцеся, бо наблізілася Валадарства Нябеснае» (Мц 4, 17). Гэты заклік «пакайцеся», ужыты ў евангельскім урыўку, (грэц. μετανοеῖτε) азначае не проста запрашэнне пераасэнсаваць учынкі мінулага, але заклік да перамены самога спосабу бачыць свет. Гэта слова падобнае да ветру, які паварочвае ветразі чалавечага сэрца ў бок Божага святла. Пакаянне — гэта не толькі адрачэнне ад граху, але і адкрыццё на новы погляд, у якім чалавек пачынае бачыць сябе так, як бачыць яго Бог: не праз прызму страху ці віны, але праз праўду і любоў. Гэта шлях ад цемры да святла, ад замкнёнасці да свабоды, ад унутранага паралічу да даверу. Пакаянне — не маральная дысцыпліна, але духоўнае нараджэнне, калі чалавек дазваляе Божай ласцы ўвайсці ў яго жыццё, як ранішняе святло ўваходзіць у дом, што доўга стаяў у змроку.
«Бо наблізілася Валадарства Нябеснае» — гэта не абяцанне таго, што калісьці здарыцца, але абвяшчэнне таго, што ўжо пачалося. Валадарства Божае — гэта Божае панаванне, якое ўваходзіць у гісторыю праз асобу Езуса Хрыста, як жывая прысутнасць, што перамяняе ўсё, да чаго дакранаецца. Гэта не палітычная структура і не ідэалогія, але новая рэальнасць, у якой Бог дзейнічае ў чалавечым сэрцы, як крыніца, што пачынае біць у засушлівай зямлі. Там, дзе чалавек прымае Божую праўду, там пачынае прарастаць Валадарства. Там, дзе чалавек адкрываецца на міласэрнасць, там праяўляецца Божая моц, якая лечыць раны і ўздымае ўпалых. Там, дзе чалавек дазваляе Богу весці сябе, там нараджаецца сапраўдная свабода — не свабода рабіць усё, што хочацца, але свабода быць тым, кім Бог паклікаў быць. Валадарства Божае пачынаецца не звонку, а ўнутры, у тым ціхім месцы душы, дзе чалавек адважваецца сказаць: «Пане, вядзі мяне».
Пасля абвяшчэння Евангелля Езус робіць крок, які вызначыць будучыню Касцёла: Ён паклікае вучняў. «Калі Езус праходзіў каля Галілейскага мора, Ён убачыў двух братоў…» (Мц 4, 18). Гэтая сцэна поўная сімволікі і чалавечай прастаты. Езус не прыходзіць у палацы, не шукае вучоных у святыні, не выбірае тых, хто ўжо здаецца духоўна падрыхтаваным. Ён прыходзіць да людзей у іх штодзённасці — у водары сетак, у шуме хваль, у рытме працы, якая паўтараецца дзень за днём. Ён уваходзіць у іх жыццё так, як святло ўваходзіць у дом праз адчыненае вакно: ціха, але непазбежна. Ён не чакае, пакуль яны стануць дасканалымі, не патрабуе ад іх асаблівых ведаў або заслуг. Ён проста кажа: «Ідзіце за Мной» (Мц 4, 19). І гэтыя словы, сказаныя на беразе Галілейскага мора, маюць сілу, якая перамяняе лёсы, бо ў іх гучыць не толькі запрашэнне, але і абяцанне: хто ідзе за Хрыстом, той ніколі не застанецца ў цемры.
Ужыты ў тэксце выраз «рыбакі людзей» (грэц. ἁλιеῖς ἀνθρώπων) раскрывае сутнасць місіі вучняў. Рыбак — гэта той, хто ўмее чакаць, хто ведае глыбіню, хто не баіцца ночы і не губляе надзеі, калі сеткі пустыя. Ён выцягвае з глыбіні тое, што схавана ад вачэй. Так і вучні павінны будуць дапамагаць людзям выйсці з дна граху, страху і безнадзейнасці, з тых месцаў душы, дзе чалавек часта баіцца прызнацца нават самому сабе. Гэта не ўлада над людзьмі, але служэнне іх збаўленню. Гэта не маніпуляцыя, але сведчанне праўды. Гэта не прымус, але запрашэнне да жыцця. Езус не робіць іх паляўнічымі, якія ловяць сілай, але рыбакамі, якія прыцягваюць святлом, цярпеннем і любоўю. Іх місія — не заваёўваць, а ратаваць; не прымушаць, а адкрываць шлях; не панаванне, а служэнне.
Адказ вучняў уражвае сваёй радыкальнасцю: «Яны адразу, пакінуўшы сеткі, пайшлі за Ім» (Мц 4, 20). Сеткі — гэта не толькі прылада працы, але і сімвал усяго, што трымае чалавека пры зямлі: звычкі, страхі, прывязанасці, уяўленні пра сябе, якія здаюцца непарушнымі. У кожнага з нас ёсць свае «сеткі», якія мы трымаем у руках, бо яны даюць ілюзію бяспекі. Але Езус кліча да большай свабоды. Пакінуць сеткі — значыць даверыцца Богу больш, чым уласным разлікам; зрабіць крок у невядомае, але з упэўненасцю, што Пан вядзе. Гэта акт свабоды, які адкрывае шлях да новага жыцця, бо сапраўдная свабода пачынаецца там, дзе чалавек адважваецца адпусціць тое, што яго звязвае.
Падобным чынам адказваюць Якуб і Ян, пакідаючы нават бацьку. Гэта не адмаўленне ад сям’і, але знак таго, што Божае пакліканне патрабуе першаснасці. У той культуры бацька быў цэнтрам сямейнага жыцця, апорай і аўтарытэтам. Пакінуць яго — значыць зрабіць выбар, які перавышае ўсе чалавечыя сувязі. Але гэта не разрыў, а перамяшчэнне акцэнту: там, дзе Бог кліча, там чалавек знаходзіць сваю сапраўдную тоеснасць і місію. Езус не разбурае сямейныя сувязі, але ставіць іх у правільны парадак: Бог — першы, і толькі тады ўсё астатняе займае сваё месца. Там, дзе чалавек ставіць Бога ў цэнтр, там яго жыццё становіцца гарманічным, як мелодыя, у якой кожная нота гучыць у свой час.
Евангельскі ўрывак завяршаецца апісаннем дзейнасці Езуса: «Езус хадзіў па ўсёй Галілеі, навучаючы ў сінагогах іхніх і абвяшчаючы Евангелле Валадарства. Ён лячыў усялякую хваробу і ўсялякую немач у людзей» (Мц 4, 23). У гэтых словах — цэлая мапа Яго місіі, якая ахоплівае розум, сэрца і цела чалавека. Навучанне, абвяшчэнне і аздараўленне — тры плыні адной жыццядайнай крыніцы. Езус не толькі гаворыць пра Валадарства, але і паказвае яго дзеянне, як святло, што не толькі свеціць, але і сагравае. Яго навука адкрывае праўду, якая вызваляе; Яго абвяшчэнне прыносіць надзею, якая падымае; Яго аздараўленне аднаўляе жыццё, якое, здаецца, згасла. Ён не абмяжоўваецца словамі — Ён дакранаецца да ранаў, уваходзіць у боль, становіцца блізкім да тых, хто пакутуе. Усё гэта — знакі таго, што Бог блізка, што Ён дзейнічае, што Ён не пакідае чалавека ў цемры. Езус ходзіць па Галілеі як пастыр, які шукае згубленых; як лекар, які не баіцца хваробы; як настаўнік, які не стамляецца тлумачыць; як Збаўца, які прыносіць святло туды, дзе пануе цень.
Сённяшняе Евангелле заклікае нас не толькі слухаць, але і адказваць. Валадарства Божае наблізілася — гэта значыць, што Бог ужо стаіць на парозе нашага сэрца як госць, які прыходзіць не з патрабаваннямі, але з дарамі. Ён кліча нас да пакаяння, да перамены мыслення, да аднаўлення духоўнага жыцця, каб мы маглі бачыць свет у Яго святле. Ён кліча нас пакінуць свае «сеткі» — усё, што перашкаджае нам ісці за Хрыстом: страхі, якія паралізуюць; прывязанасці, якія звязваюць; звычкі, якія зацягваюць у цемру. Ён кліча нас стаць сведкамі Яго святла ў свеце, які часта жыве ў ценю, дзе людзі шукаюць надзею, як падарожнік шукае агеньчык у ночы. Няхай жа мы, падобна да першых вучняў, адкажам на гэты заклік з даверам і адвагай, бо вера пачынаецца там, дзе чалавек робіць крок у невядомае, трымаючыся Божай рукі. Няхай нашыя сэрцы будуць адкрытыя для Божай ласкі, якая перамяняе, як вясновы дождж перамяняе засушлівую зямлю. Няхай нашыя ўчынкі стануць знакам прысутнасці Валадарства Божага, каб праз нас іншыя маглі адчуць цеплыню Божай любові. І няхай святло Хрыста, што заззяла над Галілеяй, асвятляе і наш шлях, вядучы нас да паўнаты жыцця ў Богу, дзе кожны дзень становіцца новым пачаткам, а кожны крок — шляхам да святасці.
Разважанне падрыхтаваў кс. кан. д-р Сяргей Сурыновіч
для друку
