Каталіцкі Веснік Добрая Вестка ў тваім доме!
Канфлікты – частка чалавечага жыцця. Яны могуць узнікаць у сям’і, у школе, ва ўніверсітэце, на працы, у парафіі, сярод сяброў і нават у сацыяльных сетках. Часам дастаткова аднаго рэзкага слова, няўдалага жарту, непаразумення або назапашанай крыўды, каб адносіны сталі напружанымі. А бывае і так, што чалавек сутыкаецца з адкрытай агрэсіяй: з абразамі, прыніжэннем, злосцю, несправядлівымі абвінавачваннямі.
Што рабіць хрысціяніну? Маўчаць? Адказваць тым жа? Уцякаць? Цярпець усё? Евангелле вучыць нас іншаму шляху: не быць слабымі, але і не станавіцца падобнымі да тых, хто дзейнічае злосна.
Першая спакуса ў канфлікце – адказаць так, як адказалі нам: рэзка, балюча, з абразай.
Здаецца, што так мы абараняем сябе. Але часта гэта толькі павялічвае зло. Адно грубае слова нараджае другое, крыўда становіцца мацнейшай, і ўжо цяжка спыніцца.
Святы Павел пісаў: “Не будзь пераможаны злом, але перамагай зло дабром” (Рым 12, 21). Гэта не азначае, што хрысціянін павінен рабіць выгляд, быццам нічога не здарылася. Гэта значыць, што зло не павінна кіраваць нашым сэрцам. Калі чалавек адказвае агрэсіяй на агрэсію, ён нібы аддае іншаму ўладу над сабой. Ён дазваляе чужой злосці вызначаць свае словы і ўчынкі. Хрысціянская сталасць пачынаецца там, дзе чалавек умее спыніцца і сказаць сабе: “Я не дазволю злосці гаварыць замест мяне”.
Некаторыя думаюць, што, калі чалавек не крычыць у адказ, значыць, ён слабы. Але сапраўдны спакой патрабуе вялікай унутранай сілы. Значна лягчэй выбухнуць, чым захаваць годнасць. Значна лягчэй абразіць, чым сказаць праўду без нянавісці.
Езус перад тымі, хто Яго абвінавачваў, не траціў унутранай свабоды. Ён не быў абыякавым да зла, але і не дазваляў злу зрабіць Яго сэрца жорсткім. Ён умеў маўчаць, калі словы былі бессэнсоўныя, і ўмеў гаварыць праўду, калі гэта было патрэбна. Таму хрысціянін павінен вучыцца спакою. Перад адказам варта зрабіць паўзу, глыбока ўздыхнуць, унутрана памаліцца: “Пане, дапамажы мне не сказаць таго, пра што пасля буду шкадаваць”.
У сучасным свеце часта здаецца, што ў любой спрэчцы трэба перамагчы. Трэба даказаць, што ты маеш рацыю. Трэба пакінуць апошняе слова за сабой. Асабліва гэта бачна ў інтэрнэце, дзе людзі могуць гадзінамі спрачацца, не слухаючы адно аднаго. Але хрысціянін павінен пытацца не толькі: “Ці я маю рацыю?”, але таксама: “Ці ў гэтай размове ёсць любоў? Ці яна вядзе да праўды? Ці не разбурае яна мяне і іншага чалавека?”
Бываюць сітуацыі, калі лепш спыніць спрэчку. Не таму, што праўда няважная, а таму, што чалавек насупраць не хоча шукаць праўду, а толькі хоча параніць. Маўчанне ў такой сітуацыі можа быць не слабасцю, а мудрасцю.
Канфлікты не заўсёды трэба замоўчваць. Калі ёсць несправядлівасць, крыўда, падман або дрэнныя паводзіны, пра гэта трэба гаварыць. Але важна, як гаварыць. Можна сказаць: “Ты заўсёды такі!”, “З табой немагчыма!”, “Ты дрэнны чалавек!” – і гэта толькі пагоршыць канфлікт. А можна сказаць інакш: “Мне балюча, калі ты так гаворыш”, “Я не згодны з гэтым”, “Мне патрэбна, каб ты ставіўся да мяне з павагай”, “Давай паспрабуем спакойна разабрацца”. Хрысціянская праўда не павінна прыніжаць. Яна павінна дапамагаць убачыць праблему і шукаць шлях да прымірэння.
Часам людзі няправільна разумеюць хрысціянскае прабачэнне. Яны думаюць, што прабачыць – значыць дазволіць іншаму чалавеку працягваць крыўдзіць, маўчаць перад агрэсіяй і нічога не мяняць. Але гэта не так. Прабачэнне – гэта рашэнне не трымаць нянавісць у сэрцы. Але яно не адмяняе справядлівасці, адказнасці і межаў. Калі нехта пастаянна абражае, прыніжае, маніпулюе або пагражае, трэба шукаць дапамогі і абароны. Можна прабачаць у сэрцы і адначасова сказаць: “Так са мной нельга”.
Хрысціянін пакліканы да міласэрнасці, але не да таго, каб дазваляць злу беспакарана разбураць сябе або іншых. Любоў да бліжняга не азначае, што мы павінны дазваляць усё. Здаровыя межы – гэта частка адказнасці за сябе і за адносіны.
Можна сказаць: “Я гатовы размаўляць, калі мы будзем гаварыць спакойна”. Можна выйсці з размовы, калі яна пераходзіць у абразы. Можна не адказваць на агрэсіўныя паведамленні. Можна звярнуцца па дапамогу да бацькоў, настаўніка, святара, кіраўніка або іншага адказнага чалавека. Гэта не супярэчыць Евангеллю. Бо чалавечая годнасць – гэта дар ад Бога, і яе трэба берагчы.
Канфлікт можа скончыцца, але крыўда яшчэ доўга жыве ў сэрцы. Чалавек зноў і зноў пракручвае ў думках чужыя словы, уяўляе, што мог бы адказаць, унутрана спрачаецца. Так сэрца паступова напаўняецца горыччу. Таму важна прыносіць крыўды Богу. У малітве можна сказаць: “Пане, мяне гэта раніла. Я не хачу насіць нянавісць. Дапамажы мне вызваліцца”. Часам патрэбныя размова са святаром, споведзь, духоўная парада або проста шчырая размова з мудрым чалавекам. Не трэба рабіць выгляд, што крыўды няма. Але нельга дазваляць ёй стаць гаспадыняй сэрца.
Езус кажа: “Шчаслівыя міратворцы, бо яны будуць названыя сынамі Божымі” (Мц 5, 9). Міратворца – гэта не той, хто заўсёды ўсім саступае. Гэта чалавек, які не распальвае варожасць, а шукае шлях да праўды, справядлівасці і супакою.
Калі магчыма, варта зрабіць першы крок: папрасіць прабачэння, калі мы самі былі вінаватыя; спакойна растлумачыць сваю пазіцыю; прапанаваць размову; памаліцца за чалавека, з якім цяжка.
Не кожнае прымірэнне адбываецца хутка. Не кожны чалавек гатовы прыняць руку міру. Але хрысціянін павінен хаця б у сваім сэрцы не жадаць зла іншаму.
Сёння шмат канфліктаў адбываецца не наўпрост, тварам у твар, а ў паведамленнях, каментарыях, чатах. Там чалавек часам дазваляе сабе тое, чаго не сказаў бы ўжывую. Але словы ў інтэрнэце таксама маюць вагу. Католік не павінен удзельнічаць у абразах, цкаванні, высмейванні, распаўсюджванні злосці. Нават калі ўсе пішуць жорстка, вучань Хрыста павінен заставацца чалавекам сумлення.
Перад тым як адказаць у інтэрнэце, варта спытаць у сябе: “Ці напісаў бы я гэта, калі б Езус стаяў побач?” На самай справе Ён і ёсць побач.
Адна з самых складаных евангельскіх запаведзяў – маліцца за тых, хто нас крыўдзіць. Гэта не значыць апраўдваць іх паводзіны. Гэта значыць аддаць іх Богу і не дазволіць нянавісці атруціць уласнае сэрца.
Малітва за чалавека, з якім ёсць канфлікт, можа быць вельмі простай: “Пане, блаславі яго і змяні маё сэрца. Дай нам абодвум мудрасць і супакой”. Такая малітва паступова змяняе погляд. Яна дапамагае ўбачыць у іншым не толькі ворага, але чалавека, які таксама мае свае раны, страхі і слабасці.
Не ўсе канфлікты пачынаюцца з іншых. Часам трэба мець мужнасць прызнаць: я таксама быў рэзкі, несправядлівы, ганарлівы, не хацеў слухаць, сказаў лішняе. Хрысціянін не павінен баяцца словаў: “Прабач, я не меў рацыі”. Бо прасіць прабачэння – гэта не прыніжэнне. Гэта знак сталасці. Чалавек, які ўмее прызнаць сваю памылку, мацнейшы за таго, хто заўсёды апраўдваецца.
Споведзь таксама дапамагае ўбачыць праўду пра сябе: дзе я дазволіў злосці кіраваць мною, дзе не захаваў любові, дзе параніў словам або ўчынкам. Хрысціянін у канфлікце не павінен быць ні агрэсарам, ні безабароннай ахвярай чужой злосці. Ён пакліканы быць чалавекам праўды, любові і ўнутранай свабоды.
Не адказваць злом на зло. Не прыніжаць. Не насіць нянавісць. Умець ставіць межы. Шукаць прымірэння, калі гэта магчыма. Маліцца за тых, з кім цяжка. І заўсёды памятаць: наша галоўная перамога не ў тым, каб перакрычаць іншага, а ў тым, каб у канфлікце не страціць Хрыста ў сваім сэрцы.
Ксёндз Алег Кудэрка
для друку
