Каталіцкі Веснік Добрая Вестка ў тваім доме!
Евангелле Мц 21, 28–32
У той час: Езус сказаў першасвятарам і старэйшынам народу: Як вам здаецца? У аднаго чалавека былі два сыны. Прыйшоўшы да першага, ён сказаў: Сыне, ідзі і працуй сёння ў вінаградніку. Але той адказаў: Не хачу! А пасля, апамятаўшыся, пайшоў. Тады ён падышоў да другога і сказаў тое самае. Той жа сказаў у адказ: Ужо іду, спадару. І не пайшоў. Каторы з двух выканаў волю бацькі? Кажуць Яму: Першы.
Тады Езус кажа ім: Сапраўды кажу вам, што мытнікі і распусніцы наперадзе вас ідуць у Валадарства Божае. Бо прыйшоў да вас Ян шляхам справядлівасці, і вы не паверылі яму. А мытнікі і распусніцы паверылі яму. Вы ж, убачыўшы, не апамяталіся пасля, каб паверыць яму.
У апошнія дні свайго зямнога жыцця, знаходзячыся ў святыні Ерузалема, Збаўца ўступае ў надзвычай напружаны дыялог з тымі, хто лічыў сябе абсалютнымі і адзінымі захавальнікамі рэлігійнай праўды. Гэта быў час вострых канфліктаў, калі старыя, закасцянелыя схемы чалавечага мыслення сутыкнуліся з радыкальнай навізной Божага аб’яўлення і бязмежнай міласэрнасцю. У атмасферы недаверу і схаванай варожасці нараджаецца слова, якое не проста выкрывае крывадушнасць, але глыбока пранікае ў самую сутнасць чалавечай свабоды і духоўнай адказнасці. Гэтая гісторыя пра бацькаўскую любоў і сыноўскі выбар пераварочвае звыклыя ўяўленні пра святасць, паказваючы, што сапраўдная прыналежнасць да Бога вымяраецца не гучнымі дэкларацыямі і знешнім выкананнем правілаў, а ціхім, але дзейсным навяртаннем сэрца, якое прыносіць рэальныя плады дабра.
Кожны чалавек у сваім штодзённым жыцці непазбежна сутыкаецца з глыбокай прорвай, якая часта ўтвараецца паміж прыгожымі словамі і рэальнымі ўчынкамі. Мы вельмі лёгка даем абяцанні, згаджаемся на добрыя справы, дэманструем вонкавую гатоўнасць дапамагчы, але калі надыходзіць час канкрэтнага дзеяння, наша рашучасць раптоўна знікае, саступаючы месца шматлікім апраўданням і зручнай ляноце. Гэтая ўнутраная раздвоенасць асабліва небяспечная ў духоўным вымярэнні, дзе знешняя пабожнасць можа лёгка ператварыцца ў шчыльную маску, якая надзейна хавае халоднае і цалкам абыякавае да патрэбаў бліжняга сэрца. Сённяшняе слова Пана бязлітасна зрывае гэтыя прыгожыя маскі і ласкава запрашае нас зазірнуць у самую сутнасць нашых адносін з Богам.
Прыпавесць пра двух сыноў, на першы погляд, здаецца надзвычай простай і зразумелай, але ў ёй схавана радыкальная праўда пра Валадарства Божае і пра тых, хто сапраўды здольны ў яго ўвайсці. Звяртаючыся да святароў і старэйшын, Хрыстус малюе выразны вобраз двух братоў, якія ўвасабляюць дзве фундаментальна розныя жыццёвыя пазіцыі перад абліччам святога паклікання да працы ў вінаградніку.
Другі сын з прыпавесці, пачуўшы просьбу бацькі пайсці працаваць, імгненна і з вялікай пашанай адказвае поўнай згодай. Слова «спадару», ужытае ў евангельскім урыўку, (грэц. κύριε) азначае не проста ветлівы зварот, а выказванне абсалютнага падпарадкавання і прызнання ўлады таго, да каго звяртаюцца. Гэты чалавек сімвалізуе тую частку грамадства, якая дасканала ведае рэлігійную навуку, рэгулярна наведвае касцёл і на словах заўсёды гатовая выконваць Божыя запаведзі. Яны маюць правільную тэхніку малітвы, ведаюць усе літургічныя правілы і выглядаюць бездакорна ў вачах іншых людзей. Аднак за гэтым прыгожым, адшліфаваным фасадам хаваецца страшная духоўная трагедыя — поўная адсутнасць рэальнага дзеяння, бо гэты сын не пайшоў працаваць (пар. Мц 21, 30). Яго вера абмяжоўваецца выключна слоўнымі дэкларацыямі, не патрабуючы ніякіх унутраных намаганняў ці сапраўднай змены ўласнага жыцця. Гэта небяспечная пазіцыя глыбокага самазадавальнення, калі вернік наіўна лічыць, што адной толькі прыналежнасці да супольнасці і фармальнага выканання абрадаў цалкам дастаткова для атрымання збаўлення. Такая рэлігійнасць непазбежна ператвараецца ў бясплённую ілюзію, бо сапраўдная любоў да Бога патрабуе не толькі вуснаў, якія вызнаюць веру, але найперш рук, гатовых да ахвярнай і часта нябачнай працы на карысць бліжняга.
Зусім іншую, драматычную карціну мы бачым у паводзінах першага сына, чый рэзкі адказ спачатку літаральна шакуе сваёй дзёрзкасцю і адкрытай непавагай. Яго кінутае ў твар бацьку нежаданне працаваць з’яўляецца яскравай дэманстрацыяй адкрытага бунту, сімвалам грэшнага жыцця, якое свядома і нахабна адхіляе Божыя законы. Хрыстус прама кажа, што гэты бунтар увасабляе сабой мытнікаў і распусніц — людзей, чые грахі былі відавочнымі, публічнымі і непазбежна выклікалі пагарду ўсяго тагачаснага грамадства. Слова «мытнікі» (грэц. τελῶναι), ужытае ў евангельскім урыўку, азначае не проста зборшчыкаў падаткаў, а здраднікаў свайго народа і жорсткіх карупцыянераў, якія цынічна нажываліся на чужым горы. Аднак менавіта ў гэтых зламаных жыццём і асуджаных усімі людзях адбываецца самы вялікі цуд духоўнага перараджэння. Слова «апамятаўшыся» (грэц. μεταμεληθεὶς) азначае глыбокае ўнутранае раскаянне, шчыры жаль аб зробленым, які прыводзіць да радыкальнай змены кірунку ўсіх далейшых дзеянняў. Гэта не нейкая мімалётная эмоцыя, а магутны экзістэнцыяльны зрух, які ламае ранейшыя эгаістычныя схемы. Гэтыя людзі, убачыўшы бездань свайго падзення, не сталі апраўдвацца або хавацца за фальшывай годнасцю, а з вялікай пакорай прынялі праўду пра сябе і пачалі дзейнічаць, кіруючыся бязмежнай Божай міласэрнасцю. Яны даказваюць усяму свету, што ніводзін чалавек не з’яўляецца назаўсёды страчаным для Пана, калі знаходзіць у сабе сілу і мужнасць прызнаць сваю слабасць.
У гэтым евангельскім дыялогу раскрываецца яшчэ адна незвычайная праўда пра Божую цярплівасць і вялізную павагу Творцы да чалавечай свабоды. Звярніце ўвагу, што бацька зусім не карае першага сына адразу пасля яго грубай адмовы, не пазбаўляе яго спадчыны і не выганяе з дому. Ён ціха пакідае яму прастору для роздуму, дае час для таго, каб сумленне магло прачнуцца і выканаць сваю збаўчую працу ўнутры душы. Гэты жыццёвы прамежак паміж рэзкім нежаданнем і канчатковым рашэннем пайсці ў вінаграднік з’яўляецца святым часам Божай ласкі, калі Святы Дух нябачна, але магутна дзейнічае ў глыбінях чалавечай істоты. Божая любоў ніколі не бывае дакучлівай або агрэсіўнай, яна цярпліва чакае, пакуль у чалавеку не саспее сапраўднае, глыбока асабістае рашэнне любіць. З іншага боку, трагедыя другога сына палягае якраз у тым, што яго хуткае абяцанне не пакідае месца для ўнутранай барацьбы; гэта вельмі павярхоўны адказ, які не кранае ягонага сэрца. Яго словы гучаць прыгожа і правільна, але яны абсалютна пазбаўленыя вагі і праўды. Сапраўднае хрысціянства заўсёды нараджаецца ў гарачым гарніле ўнутраных выпрабаванняў, дзе нашая ўласная слабасць сустракаецца з ацаляльнай моцай Творцы, ператвараючы нашыя духоўныя паразы ў трывалыя прыступкі да святасці.
Езус робіць надзвычай рэзкую выснову, якая павінна была прагучаць як суровы прысуд для рэлігійных лідараў таго часу, сцвярджаючы, што грэшнікі наперадзе вас ідуць у Валадарства Божае (пар. Мц 21, 31). Гэта ні ў якім разе не азначае, што Пан нейкім чынам ухваляе грэх або лічыць распусту і крадзеж нармальнай з’явай духоўнага росту. Глыбокі сэнс заключаецца ў тым, што сапраўднай і непераадольнай перашкодай для дзеяння ласкі з’яўляецца не цяжар учыненага граху, а непрабівальная браня ўласнай праведнасці і асляпляльнай духоўнай пыхі. Чалавек, які ясна ўсведамляе сваю слабасць і духоўную галечу, значна хутчэй здольны адкрыць сэрца на дабрадаць і радыкальна змяніць сваё жыццё, чым той, хто назаўсёды ўпэўнены ў сваёй асабістай дасканаласці. Словазлучэнне «шляхам справядлівасці», ужытае ў евангельскім урыўку, (грэц. ἐν ὁδῷ δικαιοσύνης) паказвае на тую вузкую дарогу праўды і пакаяння, якую адкрыў Ян Хрысціцель, але якую свядома праігнаравалі тыя, хто павінен быў першым яе распазнаць. Іх найвялікшая трагедыя палягала ў тым, што нават бачачы відавочныя плады навяртання іншых людзей, яны не дазволілі гэтаму цуду дакрануцца да іх уласных сэрцаў і назаўсёды засталіся глухімі да голасу Пана. Фарысеі і старэйшыны сталі вязнямі ўласнай бязгрэшнасці, забыўшыся, што Валадарства Божае будуецца не на заслугах чалавека, а на ўменні прымаць прабачэнне і шчодра дарыць яго іншым.
Вобраз вінаградніка, у які бацька шматкроць запрашае сваіх сыноў, мае незвычайна важнае значэнне ў біблейскай спадчыне. Гэта не проста месца цяжкай фізічнай працы або звычайнае поле, але глыбокі сімвал Божага народу, жывая прастора, дзе Творца шчыра жадае бачыць плён любові, міру і справядлівасці. Адказваючы бацьку адмовай або фальшывай згодай, чалавек фактычна вырашае свой уласны лёс, вызначаючы, ці стане ён паўнапраўным удзельнікам вялікай гісторыі збаўлення. Бог дзейнічае як клапатлівы і мудры айцец, Ён не прымушае сілком, не выкарыстоўвае пагроз ці фізічнага гвалту, а далікатна звяртаецца да свабоднай волі чалавека з пяшчотным і адначасова вельмі патрабавальным словам. Слова «сёння» (грэц. σήμερον), ужытае ў евангельскім урыўку, выключае ўсялякую магчымасць адкласці нашае навяртанне на нейкую няпэўную будучыню. Сённяшні дзень — гэта адзіны рэальны гістарычны момант, у якім мы сапраўды здольныя любіць, дзейнічаць і выпраўляць нашы памылкі. Пастаянна чакаючы больш зручнага і слушнага моманту для таго, каб стаць лепшымі, мы моцна рызыкуем ператварыцца ў таго другога сына, чыё жыццё прайшло ў пустых, хаця і прыгожых абяцаннях, якія так ніколі і не сталі рэальнасцю.
Евангелле ў сённяшні дзень скіравана не ў далёкае гістарычнае мінулае, а непасрэдна ў наша сучаснае штодзённае жыццё, патрабуючы ад кожнага з нас шчырага і максімальна адкрытага рахунку сумлення. Пакліканне да працы ў Божым вінаградніку гучыць бесперапынна, ласкава і настойліва запрашаючы нас далучыцца да святой справы будавання супольнасці любові і прабачэння ў нашых сем’ях, на працоўных месцах і ў парафіях. Нашая вера ніколі не можа заставацца толькі пустым наборам прыгожых тэалагічных формул, гучна прамоўленых падчас нядзельнай літургіі, яна неабходна павінна стаць бачнай у нашых штодзённых учынках, у шчырай гатоўнасці бескарысліва дапамагчы бліжняму і ў здольнасці пакорна прасіць прабачэння за ўласныя грахі. Няхай святая камунія, якую мы ўдзячна і з годнасцю прымаем з алтара, дасць нам неабходную сілу і непахісную мужнасць заўсёды пераходзіць ад пустых дэкларацый да канкрэтных, рэальных крокаў насустрач Богу і кожнаму чалавеку. Толькі праз пастаяннае высіленне духу і шчырае шкадаванне аб зробленым зле мы зможам паспяхова пераадолець сваю ўласную пыху, назаўсёды выправіць сказанае ў хвіліны слабасці нежаданне служыць і з радаснай пакорай увайсці ў тую светлую супольнасць любові, якую з пачатку вякоў падрыхтаваў для сваіх верных працаўнікоў усемагутны Пан.
Разважанне падрыхтаваў кс. кан. д-р Сяргей Сурыновіч
для друку
