Каталіцкі Веснік Добрая Вестка ў тваім доме!
Евангелле Мц 22, 1–10
У той час: Адказваючы, Езус зноў расказаў прыпавесць першасвятарам і старэйшынам народа: Валадарства Нябеснае падобнае да караля, які справіў вяселле для сына свайго. I паслаў слугаў сваіх паклікаць запрошаных на вяселле, але не хацелі прыйсці.
Зноў паслаў іншых слугаў, кажучы: Скажыце запрошаным: вось я прыгатаваў гасціну маю, зарэзаны валы мае і адкормлена жыўнасць, і ўсё падрыхтавана. Прыходзьце на вяселле!
Але яны пагардзілі і адышлі: хто на сваё поле, а хто на свой гандаль. Астатнія ж, схапіўшы слугаў ягоных, зняважылі і забілі іх.
Кароль жа раззлаваўся і, паслаўшы войска сваё, знішчыў забойцаў гэтых і падпаліў іхні горад.
Тады ён кажа сваім слугам: Вяселле гатова, але запрошаныя не былі годнымі. Таму пайдзіце на ростані і ўсіх, каго сустрэнеце, запрасіце на вяселле. I слугі тыя, выйшаўшы на дарогі, сабралі ўсіх, каго знайшлі: і кепскіх, і добрых. І напоўнілася вяселле гасцямі.
На беларускай вёсцы вяселле ніколі не пачыналася з аб’явы на слупе. Дружкі абыходзілі хаты з караваем, кланяліся на парозе і клікалі кожнага асабіста, а адмовіць такому запрашэнню лічылася ледзь не крыўдай для ўсяго роду. Падобны звычай ведаў і стары Усход, і таму слухачы Езуса адчувалі, наколькі дзікай і балючай павінна была здавацца гасціна, на якую ніхто не ідзе.
Прарок Ісая ў сённяшнім першым чытанні малюе бяседу, якую Пан справіць на сваёй гары для ўсіх народаў, з тлустымі стравамі і выстаялым віном, і там жа абяцае знішчыць смерць і сцерці слёзы з кожнага твару (пар. Іс 25, 6–8). Хрыстус, які ўжо двойчы гаварыў у святыні з першасвятарамі і старэйшынамі, звяртаецца да іх у трэці раз, і цяпер той прарочы стол стаіць накрыты. Пытанне застаецца адно: хто да яго сядзе.
Кароль ладзіць вяселле для сына, і ў гэтым першым сказе ўтоена ўся гісторыя збаўлення. Прарокі часта апісвалі запавет Бога з Ізраэлем як шлюб: Пан заручаецца са сваім народам у вернасці і радуецца яму, як жаніх радуецца нявесце (пар. Ос 2, 21–22; Іс 62, 5). Ісаева «бяседа» (гбр. mišteh) на гары і евангельскае «вяселле» (грэц. γάμοι) — дзве часткі адной абяцанкі, прычым грэцкае слова стаіць у множным ліку, бо гаворка ідзе пра шматдзённае свята, а не пра адзін вечар. Езус ужо называў сябе Жаніхом, пры якім вучні не могуць пасціцца (пар. Мц 9, 15), а апошняя кніга Пісання завяршаецца вясельнай вячэрай Ягняці (пар. Ап 19, 7–9). Шлюб Сына з чалавецтвам пачынаецца ва ўцелаўленні, запячатваецца на крыжы і штодня спраўляецца на алтары, дзе Касцёл, нібы нявеста, атрымлівае Цела свайго Пана.
Звычай таго часу прадугледжваў два запрашэнні. Першае гучала загадзя, і госці, пагадзіўшыся, ведалі пра свята; другое прыносілі слугі ў дзень бяседы: усё гатова, прыходзьце. Евангелле называе гасцей «запрошанымі» (грэц. τοὺς κεκλημένους), гэта значыць тымі, хто ўжо пачуў і, магчыма, нават паабяцаў прыйсці. Іх адмова — не няведанне, а здрада дадзенаму слову. Кароль не грукае кулаком пасля першага адказу і пасылае іншых слугаў, падрабязна пералічваючы, што валы зарэзаны і жыўнасць адкормлена (пар. Мц 22, 4). Так гаворыць не ўладар, які загадвае, а гаспадар, які ўгаворвае і амаль просіць. Сам Бог стаіць на парозе з запрашэннем і цярпліва паўтарае яго, як паўтарае кожную нядзелю звон над вясковым касцёлам. Адказ запрошаных разбівае гэтую пяшчоту аб халодную сцяну. Евангелле не кажа, што яны не маглі: «не хацелі прыйсці» (Мц 22, 3), і дзеяслоў «хацелі» (грэц. ἤθελον) указвае на волю, а не на абставіны. Пасля другога запрашэння госці «пагардзілі» (грэц. ἀμελήσαντες), што літаральна азначае «не палічылі вартым клопату», абыякава махнулі рукой. Адзін пайшоў на сваё поле, другі ў гандаль (пар. Мц 22, 5), і ні поле, ні гандаль самі па сабе не грэх, бо праца — наказ, дадзены чалавеку яшчэ ў Эдэме (пар. Быц 2, 15).
Бяда ў тым, што добрая рэч займае месца найлепшай. Хто не знаходзіць гадзіны на нядзельную Імшу, бо трэба на лецішча, на рынак ці на трэніроўку дзіцяці, часта нават не заўважае, што паўтарае гэтых гасцей слова ў слова. Абыякавасць небяспечная сваёй цішынёй. Яна не кідае Богу выкліку, а проста адкладае Яго на потым, і гэтае «потым» расцягваецца на гады. Гаспадар поля верыць, што сам трымае ў руках свой лёс; купец лічыць, што ўсё вымяраецца прыбыткам. Абодва жывуць так, нібы свет пачынаецца і заканчваецца на мяжы ўласных клопатаў, і голас звонку падаецца ім пустым шумам. Апостал, які ўмеў жыць і ў нястачы, і ў дастатку, раскрывае ў сённяшнім другім чытанні сакрэт свабоды ад такой залежнасці: усё можна ў Тым, хто ўмацоўвае (пар. Флп 4, 12–13). Хто трымаецца Бога, таго не праглынуць ні поле, ні гандаль.
Частка запрошаных пайшла яшчэ далей: схапіла слугаў, зняважыла і забіла іх (пар. Мц 22, 6). Пісанне ведае, як гэта адбывалася. Прарокаў выганялі і катавалі, Стэфана закідалі камянямі за сценамі Ерузалема (пар. Дз 7, 58), Якуба, брата Яна, пакараў мячом Ірад (пар. Дз 12, 2). Чаму пасланец з запрашэннем на вяселле выклікае такую лютасць? Кожнае Божае запрашэнне адначасова выкрывае: побач з ім раптам відаць, наколькі цесным і бедным зрабілася жыццё таго, хто адмовіўся. Лягчэй прымусіць пасланца замаўчаць, чым прызнаць, што ён кажа праўду. Так стала і з самім Сынам: запрашэнне на вяселле Ягняці Ён прынёс уласнай крывёю. Гнеў караля, які высылае войска і падпальвае горад забойцаў (пар. Мц 22, 7), бянтэжыць таго, хто чакаў ад прыпавесці толькі пяшчоты. Першыя чытачы Евангелля памяталі, як у 70 годзе рымскія легіёны спалілі Ерузалем, і бачылі ў гэтым вершы горкае спраўджанне. Горад загінуў не таму, што Бог перастаў любіць, а таму, што не захацеў пазнаць часу свайго наведвання (пар. Лк 19, 44).
Аднак Божы суд не падобны да чалавечай помсты. Адкідаючы запрашэнне на жыццё, чалавек сам выбірае тое, у чым жыцця няма, а агонь толькі выяўляе, што будынак даўно стаяў без падмурка. Строгасць вобраза не адмяняе міласэрнасці, а паказвае, наколькі сур’ёзная справа: гаворка ідзе не пра адзін святочны вечар, а пра вечнасць.
Пасля спаленага горада гісторыя магла б скончыцца, але кароль не адмяняе вяселля. Гатовая гасціна чакае гасцей, і слугі атрымліваюць новы загад: ісці на ростані. Ужытыя тут «ростані» (грэц. διεξόδους τῶν ὁδῶν) азначаюць месцы, дзе гарадскія вуліцы выходзяць за сцены і разбягаюцца ў поле, — ускраіну, апошні пункт перад бездарожжам. Туды не запрашаюць паважаных людзей; там стаяць вандроўнікі, жабракі, чужынцы. Кароль, які яшчэ ўчора чакаў знатных гасцей, цяпер радуецца кожнаму, хто проста захоча ўвайсці. Менавіта там Евангелле пачынае новую старонку сваёй гісторыі, выходзячы да паганскіх народаў.
Сёння такімі ростанямі могуць стаць аўтавакзал, бальнічны калідор, інтэрнат, кухня, дзе ўначы не спіць адзінокая маці. Слугі збіраюць усіх, «і кепскіх, і добрых» (Мц 22, 10), і парадак гэтых слоў невыпадковы: у грэцкім тэксце (грэц. πονηρούς τε καὶ ἀγαθούς) кепскія таксама названыя першымі. Запрашэнне не залежыць ад заслуг, яно апярэджвае іх, як ласка апярэджвае наша навяртанне. Касцёл на зямлі падобны да поля, дзе пшаніца расце разам з куколем, і да сеткі, што выцягвае з мора ўсялякую рыбу (пар. Мц 13, 30. 47–48). Тут няма месца ганарыстаму падзелу на годных і нягодных. Кожны, хто сядзіць за сталом, прыйшоў з дарогі, у пыле, і ведае, што месца яму даравана. Той, хто сёння сядзіць побач з намі на лаўцы, можа быць гэткім жа госцем з ростаняў, як і мы.
Прыпавесць у поўнай версіі мае працяг пра вясельнае адзенне, без якога нельга застацца за сталом (пар. Мц 22, 11–12). Дар бясплатны, але прымаецца ўсім жыццём. Вясельнае адзенне нельга набыць у краме, яго тчэ кожны дзень: прабачэнне, прынятае і аддадзенае, пакора пасля падзення, вернасць у малым. Апостал нагадвае, што ўсе ахрышчаныя апрануліся ў Хрыста (пар. Гал 3, 27), а Апакаліпсіс тлумачыць, што белы вісон нявесты — гэта справядлівыя ўчынкі святых (пар. Ап 19, 8).
Слугі вярнуліся не з пустымі рукамі: «напоўнілася вяселле гасцямі» (Мц 22, 10). Божы дом не застаецца пустым, бо там, дзе адны адмаўляюцца, іншыя, нечаканыя, займаюць свае месцы з удзячнасцю.
Евангелле ў сённяшні дзень прыносіць кожнаму запрашэнне, на якім напісана нашае імя. Яно гучыць у званах перад нядзельнай Імшой, у Божым слове, у ціхім голасе сумлення, і ў ім няма прымусу: Пан паважае нашу свабоду настолькі, што дазваляе адмовіцца. Варта сумленна паглядзець на свае палі і гандлі, на справы, якія мы называем неадкладнымі, і спытаць, ці не сталі яны важнейшыя за стол, накрыты для нас. Кожная Эўхарыстыя — прадсмак той гасціны, дзе Бог сатрэ слёзы з усіх твараў. А выйшаўшы з касцёла, мы самі становімся слугамі караля, якіх пасылаюць на ростані, каб запрашэнне не абмінула нікога з тых, хто стаіць на ўскраіне.
Разважанне падрыхтаваў кс. кан. д-р Сяргей Сурыновіч
для друку
