[1]Евангелле Мц 18, 15–20
У той час: Езус сказаў сваім вучням: Калі зграшыць супраць цябе брат твой, пайдзі і дакары яго сам-насам. Калі паслухаецца цябе, то ты здабыў брата свайго. Калі ж не паслухаецца, вазьмі з сабою яшчэ аднаго ці двух, каб вуснамі двух ці трох сведкаў пацвердзілася ўсялякае слова. Калі ж не паслухаецца іх, скажы касцёлу. А калі і касцёла не паслухаецца, то няхай ён будзе для цябе як язычнік і мытнік. Сапраўды кажу вам: што вы звяжаце на зямлі, тое будзе звязана ў небе, і што развяжаце на зямлі, тое будзе развязана ў небе.
Сапраўды таксама кажу вам, што, калі б двое з вас на зямлі згодна прасілі б нейкай рэчы, то станецца ім ад Айца Майго, які ў нябёсах. Бо, дзе двое ці трое сабраліся ў імя Маё, там Я ёсць сярод іх.
Чалавечая гісторыя ад самых сваіх пачаткаў прасякнута глыбокай патрэбай у еднасці. Гэта натуральна, бо чалавек створаны на вобраз і падабенства Трыадзінага Бога, чыя сутнасць ёсць дасканалая супольнасць і бясконцая любоў. Аднак з-за першароднага падзення гэтая натуральная схільнасць да брацтва часта сутыкаецца з эгаізмам, унутранымі ранамі і балючымі непаразуменнямі. Яны бязлітасна разбураюць далікатную тканку міжасабовых адносін. Божы план аднаўлення і выратавання чалавецтва не абмяжоўваецца толькі індывідуальным асвячэннем душы, але прадугледжвае стварэнне новага народа, здольнага пераадольваць падзелы праз нябачную сілу прабачэння і цярплівасці. Гэтая вышэйшая педагогіка міласэрнасці, прапанаваная Збаўцам, вучыць нас, што сапраўдная справядлівасць ніколі не шукае жорсткага пакарання ці знішчальнай помсты. Яна заўсёды скіравана на ацаленне, вяртанне годнасці і аднаўленне страчанай сувязі са Стварыцелем. Уявіце сабе звычайную сям’ю або парафіяльную супольнасць: як хутка адно неасцярожнае слова можа распаліць агонь варожасці! Менавіта для такіх штодзённых сітуацый Езус дае нам сёння канкрэтныя крокі прымірэння.
Асабістая размова і дакор сам-насам уяўляюць сабой першы і найбольш далікатны крок у справе выпраўлення братняй памылкі і прадухілення далейшага распаду супольнасці. Езус звяртаецца да сваіх вучняў з выразным заклікам адшукаць зблукалага бліжняга ў цішыні, без знешняга шуму і публічнага разгалошвання чужых грахоў (пар. Мц 18, 15). Ужытае ў евангельскім урыўку слова «здабыў» (грэц. ἐκέρδησας) азначае не проста перамогу ў інтэлектуальнай спрэчцы ці эгаістычнае даказванне сваёй жыццёвай праўды. Яно літаральна азначае выратаванне каштоўнай душы для Божага Валадарства, як найбольшага і неацэннага скарбу. Першаснае дзеянне павінна быць абавязкова прасякнута сціпласцю і таямніцай. Як часта мы, замест таго каб пайсці асабіста да крыўдзіцеля, пачынаем абмяркоўваць яго з суседзямі ці калегамі! Праз гэта чалавечая памылка становіцца прычынай паклёпу і публічнага сораму, які незваротна забівае давер да людзей. Калі ж чалавек у сведчанні прыхаванай ад іншых вачэй любові бачыць не агрэсію, а шчыры клопат пра яго ўласнае збаўленне, яго сэрца паступова адкрываецца для шчырага пакаяння. Гэта складаны шлях уразлівасці, але рызыка быць незразуметым ці нават адрынутым цалкам апраўдваецца веліччу канчатковай мэты — аднаўленнем страчанага брацтва ў Хрысце.
Калі ж плён прыватнай размовы не дасягнуты з-за ўпартасці, гонару ці духоўнай слепаты брата, педагогіка міласэрнасці паслядоўна пераходзіць на наступны ўзровень супольнага клопату. Настаўнік загадвае прылучыць яшчэ аднаго або двух сведкаў, каб усялякае слова мела моцнае, непахіснае пацвярджэнне і абарону (пар. Мц 18, 16). Гэта зусім не стварэнне каральнага трыбуналу для псіхалагічнага ціску на вінаватага. Наадварот, гэта запрашэнне аб’ектыўных, мудрых і бесстаронніх вернікаў, якія дапамогуць убачыць сутнасць праблемы без лішніх эмоцый і амбіцый. Прысутнасць гэтых выбраных братоў павінна дапамагчы не толькі вінаватаму ўсвядоміць свой блуд. Яна дапамагае і таму, хто дакарае, захаваць максімальную чысціню сваіх намераў і ўнікнуць суб’ектыўнасці. Сведкі выступаюць тут як прадстаўнікі аб’ектыўнай Божай праўды, якія здольныя астудзіць магчымы гнеў і накіраваць напружаны дыялог у мірнае рэчышча прымірэння. Такім чынам, сам канфлікт ператвараецца з прыватнай, балючай спрэчкі ў супольнае перажыванне ахвярнай любові.
Канчатковай інстанцыяй для закліку да глыбокага навяртання становіцца поўная супольнасць верных. Калі ўпартае сэрца адкідвае папярэднюю дапамогу, Езус наўпрост загадвае перадаць справу касцёлу, адкрываючы новае, найвышэйшае вымярэнне адказнасці за душы (пар. Мц 18, 17). Ужытае ў евангельскім урыўку слова «касцёлу» (грэц. ἐκκλησίᾳ) літаральна азначае збор пакліканых з цемры ў цудоўнае святло, благаслаўлёную супольнасць збаўленых, якая кіруецца жыватворным Духам. Абвяшчэнне ж чалавека язычнікам і мытнікам, калі ён не слухае нават касцёла, — гэта не прысуд да нянавісці ці канчатковага праклёну. Гэта рэалістычнае вызнанне таго факту, што ён сам адлучыў сябе ад жывога арганізма (пар. Мц 18, 17). Аднак варта памятаць, з якой бязмежнай чуласцю сам Хрыстус на працягу свайго жыцця ставіўся менавіта да мытнікаў і грэшнікаў, пастаянна шукаючы іх і запрашаючы да стала слова і ласкі. Успомнім гісторыю Закхея або пакліканне Мацвея. Таму гэтая строгая форма адлучэння з’яўляецца своеасаблівай лекавай мерай, якая мае на мэце скалануць чалавека і прывесці яго да выратавальнага шоку пакаяння. Касцёл ніколі не зачыняе канчаткова дзверы перад чалавекам, але заўсёды з нязгаснай надзеяй чакае яго вяртання.
Глыбіня і надзвычайная адказнасць супольнага рашэння раскрываецца ў перадачы духоўнай улады вязаць і развязваць. Пан урачыста абвяшчае сваім вучням калектыўнае права прымаць узаконеныя рашэнні, якія маюць вечнае адлюстраванне перад Богам (пар. Мц 18, 18). Ужытыя ў евангельскім урыўку словы «звяжаце» (грэц. δήσητε) і «развяжаце» (грэц. λύσητε) у традыцыі азначалі аўтарытэтнае права забараняць або дазваляць. Гэты надзвычайны дар нясе ў сабе велізарны цяжар маральнай адказнасці за несмяротныя душы людзей. Улада, дадзеная Касцёлу, прызначана не для ўсталявання зямной тыраніі або бязлітаснага кантролю, а для аховы дактрынальнай і маральнай чысціні, дзе кожны крок кіруецца выключна любоўю. Менавіта праз гэты духоўны аўтарытэт у паўнаце рэалізуецца сакрамэнт пакаяння, у якім невычэрпная Божая міласэрнасць назаўжды развязвае цяжкія кайданы граху і вяртае чалавеку згубленую волю, даючы яму шанец нанава пачаць жыццё ў еднасці з братамі.
Адзінства і супольная згода ў малітве становяцца непарушнай асновай для атрымання Божай ласкі. Хрыстус цвёрда запэўнівае, што калектыўнае прашэнне нават двух вернікаў, якія сапраўды згодна моляцца на зямлі, будзе неадменна выканана Богам (пар. Мц 18, 19). Ужытае ў евангельскім урыўку слова «згодна» (грэц. συμφωνήσωσιν) мае выразную музычную этымалогію і літаральна азначае сімфонію сэрцаў. Гэта ідэальная сугучнасць душ, якія б’юцца ў адным дакладным рытме жывой веры. Уявіце сабе аркестр, дзе кожны музыкант іграе сваю мелодыю, не звяртаючы ўвагі на іншых — атрымаецца толькі невыносны шум. Гэтак жа і ў духоўным жыцці: узнёслая гармонія цалкам немагчымая без папярэдняга ўзаемнага прабачэння і ачышчэння ад эгаізму. Калі вернікі шчыра аб’ядноўваюцца ў адзіным духу, свядома пераадольваючы ўласныя амбіцыі, іх супольны голас становіцца магутным рэхам боскай волі, перад якім адчыняюцца ўсе нябесныя скарбніцы.
Сутнасць і таямнічая моц кожнай літургічнай і малітоўнай супольнасці палягае ў асабістай, непасрэднай прысутнасці самога Збаўцы паміж сваімі вучнямі. Езус пакідае непахіснае абяцанне сваёй жывой прысутнасці ўсюды, дзе прынамсі двое ці трое шчыра аб’яднаны ў Яго святое імя (пар. Мц 18, 20). Ужытае ў евангельскім урыўку слова «сабраліся» (грэц. συνηγμένοι) паказвае на няспыннае дзеянне Духа Святога, які ўнутрана склікае і гуртуе людзей. Гэтая ласкавая прысутнасць Пана зусім не залежыць ад пышнасці знешніх мураваных збудаванняў ці сацыяльнага статусу. Нават самая малая група вернікаў — бацька, маці і дзіця, якія разам кленчаць да штодзённай малітвы ў сваім доме, — становіцца жывой святыняй і сапраўдным уцелаўленнем Касцёла на зямлі.
Евангелле ў сённяшні дзень настойліва запрашае нас стаць сапраўднымі будаўнікамі міру ў нашых супольнасцях. Пан заклікае не баяцца браць на сябе адказнасць за душы сваіх бліжніх, праяўляючы міласэрнасць там, дзе свет патрабуе помсты. Толькі праз шчырае ўзаемнае прабачэнне і братнюю падтрымку мы здолеем спаўна адчуць поўную моц Божай ласкі і вызваліць годнае месца для жывой прысутнасці Хрыста.
Разважанне падрыхтаваў кс. кан. д-р Сяргей Сурыновіч