[1]Евангелле Ян 17, 1–11а
У той час:
Езус узняў вочы свае да неба і сказаў: Ойча, прыйшла гадзіна. Услаў Сына свайго, каб і Сын Твой уславіў Цябе. Ты даў Яму ўладу над усякім целам, каб Ён даў жыццё вечнае ўсім, каго Ты даў Яму. А вечнае жыццё ў тым, каб спазналі Цябе, адзінага праўдзівага Бога, і таго, каго Ты паслаў, Езуса Хрыста.
Я ўславіў Цябе на зямлі, выканаўшы справу, якую Ты даручыў Мне зрабіць. А цяпер Ты, Ойча, услаў Мяне ў сабе хвалою, якую меў Я ў Цябе перад існаваннем свету.
Я абвясціў імя Тваё людзям, якіх Ты даў Мне са свету. Яны былі Тваімі і Ты даў Мне іх, і яны захавалі слова Тваё. Цяпер яны пазналі, што ўсё, што Ты даў Мне, ад Цябе паходзіць. Бо словы, якія Ты даў Мне, Я даў ім, і яны прынялі іх і сапраўды пазналі, што Я выйшаў ад Цябе, і паверылі, што Ты паслаў Мяне.
Я за іх прашу. Не за ўвесь свет прашу, але за тых, каго Ты даў Мне, бо яны Твае. І ўсё Маё — гэта Тваё, і Тваё — гэта Маё, і Я ўславіўся ў іх. Я ўжо не ў свеце, але яны яшчэ ў свеце, а Я іду да Цябе.
У звычайным жыцці, калі хтосьці з нас імкнецца да большага разумення, да глыбейшага адчування сувязі з Богам, мы нярэдка сутыкаемся з невымоўнай прагай вечнасці. Гэтае патаемнае імкненне да бясконцасці, да нятленнай Праўды часта напаўняе нашае сэрца ў моманты цішыні, калі мы разважаем над мімалётнасцю існавання. Яно можа ўзнікнуць у ціхім сузіранні зорнага неба, у глыбокім усведамленні неабсяжнасці сусвету або ў нечаканым парыве душы, калі мы адчуваем непарыўную сувязь з далёкімі продкамі ці нязведанай будучыняй. Гэтая прага — не проста філасофскае пытанне, а глыбока ўкаранёнае ў чалавечым духу памкненне да вечнага, да нечага, што пераўзыходзіць звычайны досвед і абяцае паўнату быцця. Менавіта ў такім кантэксце мы павінны разглядаць евангельскае слова, якое раскрывае нам таямніцу Божага плану і Яго вечнай любові.
Сённяшняе Евангелле расхінае перад намі адну з найглыбейшых старонак Святога Пісання — першасвятарскую малітву Езуса. Гэтая малітва, вымаўленая ў ноч перад Яго мукай і смерцю, гучыць як прароцтва і запавет адначасова. У гэтыя вырашальныя хвіліны, напярэдадні сваіх пакут, Езус узняў вочы свае да неба і сказаў: «Ойча, прыйшла гадзіна. Услаў Сына свайго, каб і Сын Твой уславіў Цябе. Ты даў Яму ўладу над усякім целам, каб Ён даў жыццё вечнае ўсім, каго Ты даў Яму» (Ян 17, 1–2). Слова «гадзіна» тут набывае асаблівае значэнне — гэта не проста адрэзак часу, а кульмінацыйны момант, у якім спаўняецца воля Бога праз пакуты, смерць і ўваскрасенне Хрыста. Гэта момант Яго Пасхі, якая старанна выконваецца дзеля збаўлення свету. Услаўленне Сына праз ахвяру, праз глыбокую паслухмянасць становіцца ўслаўленнем Бога, бо менавіта праз гэты найвышэйшы акт любові чалавецтву адкрываецца шлях да жыцця вечнага. Слава Хрыста выяўляецца не ў знешнім зямным трыумфе, а ў Яго поўнай паслухмянасці, што вядзе да крыжа і да вечнага прымірэння з Богам.
Езус удакладняе сутнасць гэтага жыцця, кажучы: «А вечнае жыццё ў тым, каб спазналі Цябе, адзінага праўдзівага Бога, і таго, каго Ты паслаў, Езуса Хрыста» (Ян 17, 3). Гэтая фраза, напоўненая невымернай глыбінёй, з’яўляецца сэрцам усяго ўрыўка, акцэнтуючы якасны аспект існавання ў Божай прысутнасці. Вечнае жыццё — гэта не проста бясконцае існаванне ў часе, але глыбокае, асабістае, пранікнёнае пазнанне Бога. У біблейскім кантэксце «пазнаць» азначае не толькі інтэлектуальнае веданне, але і інтымныя, запаветныя адносіны, глыбокую сувязь сэрца, поўную дасведчанасць, якая пераўтварае ўсю сутнасць чалавека. Гэта пазнанне магчыма толькі праз Езуса Хрыста, бо Ён — адзіны Пасланец Бога, Яго жывая праўда, шлях да пазнання Найсвяцейшай Тройцы. Ужыванне слова «Хрыста» падкрэслівае ролю Езуса як Памазаніка, Месіі, які выконвае старазапаветныя прароцтвы аб Збаўцы, што з’яўляецца краевугольным каменем нашай веры.
Езус падкрэслівае, што Ён ужо здзейсніў сваю місію на зямлі, выканаўшы даручаную Яму Богам справу: «Я ўславіў Цябе на зямлі, выканаўшы справу, якую Ты даручыў Мне зрабіць. А цяпер Ты, Ойча, услаў Мяне ў сабе хвалою, якую меў Я ў Цябе перад існаваннем свету» (Ян 17, 4–5). Гэтае ўслаўленне не адбудзецца ў будучыні, а ўжо здзейснілася праз паслухмянасць Хрыста і выкананне волі Айца. Езус просіць аб вяртанні да той Боскай хвалы, якую Ён меў яшчэ да стварэння свету, падкрэсліваючы сваю спрадвечную еднасць з Богам. Гэтая хвала не з’яўляецца знешнім трыумфам, а ўнутраным ззяннем Божай сутнасці, якая была раскрыта ў жыцці і смерці Езуса, асвятляючы нам шлях да збаўлення. Езус гаворыць тут пра славу, якая прыходзіць ад служэння людзям і прапаведвання Яго мукі і ўваскрасення. Такім чынам, Яго слава — гэта не аддзяленне ад чалавецтва, а ўзаемная прыналежнасць, якая здзяйсняецца ў акце ахвярнай любові.
Далей Езус кажа: «Я абвясціў імя Тваё людзям, якіх Ты даў Мне са свету. Яны былі Тваімі і Ты даў Мне іх, і яны захавалі слова Тваё. Цяпер яны пазналі, што ўсё, што Ты даў Мне, ад Цябе паходзіць. Бо словы, якія Ты даў Мне, Я даў ім, і яны прынялі іх і сапраўды пазналі, што Я выйшаў ад Цябе, і паверылі, што Ты паслаў Мяне» (Ян 17, 6–8). Абвяшчэнне Божага імя — гэта не проста вымаўленне слова, а аб’яўленне Божай сутнасці, Яго характару, Яго волі і Яго плана збаўлення для чалавецтва. Езус не толькі перадаў словы Бога, але і сам стаў жывым увасабленнем гэтага аб’яўлення, дазваляючы вернікам убачыць аблічча Божай міласэрнасці. Вучні, прыняўшы Яго словы, пазналі, што Ён паходзіць ад Бога, і паверылі ў Яго місію, што прывяло да глыбокай трансфармацыі іх жыцця. Гэтая вера — не проста згода з пэўнымі праўдамі, а актыўнае прыняцце Божай прысутнасці ў сваім жыцці, якое пераўтварае і накіроўвае на праведны шлях.
Езус працягвае маліцца за сваіх вучняў, падкрэсліваючы іх унікальнае месца ў Божым плане і іх глыбокую сувязь з нябесным Богам: «Я за іх прашу. Не за ўвесь свет прашу, але за тых, каго Ты даў Мне, бо яны Твае. І ўсё Маё — гэта Тваё, і Тваё — гэта Маё, і Я ўславіўся ў іх» (Ян 17, 9–10). Гэтая малітва Езуса паказвае на асаблівую, непарыўную сувязь паміж Ім, Богам і тымі, каго Бог даў Сыну. Яны — «Твае», што азначае іх глыбокую, спрадвечную прыналежнасць Богу. Езус моліцца не за «свет» у цэлым, які ў дадзеным кантэксце азначае тых, хто супрацьстаіць Богу, але за тых, хто ўжо прыняў Яго навуку, хто адгукнуўся на Божы кліч. Гэта малітва за будучы Касцёл — супольнасць вернікаў, якая будзе працягваць Яго місію на зямлі. У гэтых словах выразна бачна ўзаемная прыналежнасць Бога і Сына, якая працягваецца ў верніках, робячы іх адзіным цэлым. «І Я ўславіўся ў іх» — гэта азначае, што праз жыццё, сведчанне, веру і місію вучняў слава Хрыста становіцца бачнай і распаўсюджваецца ў свеце, становячыся святлом для ўсіх народаў.
Завяршаючы гэты фрагмент сваёй малітвы, Езус кажа: «Я ўжо не ў свеце, але яны яшчэ ў свеце, а Я іду да Цябе» (Ян 17, 11а). Гэтыя словы падкрэсліваюць унікальную і часам складаную сітуацыю вучняў, якія застаюцца ў свеце, напоўненым выклікаў, спакусаў і непаразуменняў. У той жа час Езус вяртаецца да Бога праз сваё Унебаўшэсце, але гэта не азначае, што Ён пакідае сваіх паслядоўнікаў. Наадварот, Яго прысутнасць зменіцца, становячыся духоўнай праз Духа Святога, які будзе весці і ўмацоўваць іх. Гэтая заява служыць важным пераходам да наступнай часткі малітвы, дзе Езус будзе прасіць аб захаванні і еднасці сваіх вучняў у свеце. Яны — Яго спадчына і працяг Яго місіі, і іх вернасць будзе магутным сведчаннем аб Яго праўдзе ў свеце, які Яго не пазнаў. Такім чынам, нават у адсутнасці фізічнай прысутнасці Хрыста, Яго прысутнасць праз Духа Святога застаецца нязменнай і дзейснай, даючы вернікам сілу для выканання іх паклікання.
Сённяшняе Евангелле — гэта запрашэнне да глыбокага, няспыннага разважання аб прыродзе нашага існавання і нашай непарыўнай сувязі з Богам. Мы бачым, што вечнае жыццё — не проста ўзнагарода за заслугі, а дынамічны, жывы працэс глыбокага спазнання Бога праз Езуса Хрыста. Гэты працэс патрабуе ад нас не толькі адкрытай веры, але і актыўнага прыняцця Яго слоў, што вядзе да пераўтварэння нашага жыцця і асяроддзя. Малітва Езуса за сваіх вучняў падкрэслівае нашу прыналежнасць Богу і наша ўнікальнае пакліканне несці Яго славу ў свет, асвятляючы цемру сваёй прысутнасцю. Нягледзячы на тое, што мы фізічна знаходзімся ў свеце, мы не павінны быць ад свету ў яго негатыўным, Богам адкінутым сэнсе. Нашае жыццё павінна стаць яркім, пераканаўчым сведчаннем аб любові і праўдзе, якія мы атрымалі ад Хрыста. Няхай гэтая першасвятарская малітва Езуса натхняе нас на нястомнае імкненне да глыбокага пазнання Бога праз Сына, каб мы маглі жыць у еднасці з Богам і адзін з адным, сведчачы пра Яго прысутнасць і міласэрную любоў кожным днём. У гэтым нястомным імкненні да праўдзівай еднасці і пазнання — наша сапраўднае пакліканне і невычэрпная крыніца вечнай радасці.
Разважанне падрыхтаваў кс. кан. д-р Сяргей Сурыновіч