[1]святая Імша ў вігілію
Евангелле Мц 1, 1–25
Радаслоўе Езуса Хрыста, сына Давіда, сына Абрагама.
Абрагам быў бацькам Ісаака; Ісаак — бацькам Якуба; Якуб — бацькам Юды і ягоных братоў; Юда быў бацькам Фарэса і Зары, маці якіх была Тамар. Фарэс быў бацькам Эзрома; Эзром — бацькам Арама, Арам — бацькам Амінадаба; Амінадаб — бацькам Наасона; Наасон — бацькам Сальмона; Сальмон — бацькам Бааза, а маці была Рахаб. Бааз быў бацькам Абэда, а маці была Рут. Абэд быў бацькам Есэя, а Есэй быў бацькам караля Давіда.
Давід быў бацькам Саламона, а маці ягоная была ранейшая жонка Урыі. Саламон быў бацькам Рабаама; Рабаам — бацькам Абія; Абій — бацькам Асы; Аса — бацькам Язафата; Язафат — бацькам Ярама; Ярам — бацькам Осіі; Осія — бацькам Яатама; Яатам — бацькам Ахаза; Ахаз — бацькам Эзэхіі; Эзэхія —бацькам Манасэса; Манасэс — бацькам Амона; Амон — бацькам Ёсіі; Ёсія — бацькам Ехоніі і ягоных братоў падчас вавілонскага перасялення.
А пасля вавілонскага перасялення Ехонія быў бацькам Салятыэля; Салятыэль — бацькам Зарабабэля; Зарабабэль — бацькам Абіюда; Абіюд —бацькам Эліяхіма; Эліяхім — бацькам Азора; Азор — бацькам Садока; Садок — бацькам Ахіма; Ахім — бацькам Эліюда; Эліюд — бацькам Элеазара; Элеазар — бацькам Маттана; Маттан — бацькам Якуба; Якуб — бацькам Юзафа, мужа Марыі, ад якой нарадзіўся Езус, званы Хрыстом.
А ўсіх пакаленняў ад Абрагама да Давіда — чатырнаццаць, ад Давіда да вавілонскага перасялення — чатырнаццаць, і ад вавілонскага перасялення да Хрыста — чатырнаццаць пакаленняў.
Такім было нараджэнне Езуса Хрыста: пасля заручынаў Маці Ягонай Марыі з Юзафам, перш чым пачалі жыць разам, яна зачала ад Духа Святога. Юзаф жа, муж яе, будучы справядлівым і не хочучы зняславіць Яе, хацеў патаемна адпусціць Яе.
Калі ён надумаў гэта, вось анёл Пана з’явіўся яму ў сне і сказаў: Юзэфе, сыне Давіда, не бойся прыняць Марыю, жонку тваю, бо зачатае ў ёй, ёсць ад Духа Святога. Яна ж народзіць Сына, і дасі Яму імя Езус, бо Ён збавіць народ свой ад ягоных грахоў.
А ўсё гэта сталася, каб збылося сказанае Панам праз прарока, які кажа: Вось Дзева зачне і народзіць Сына, і дадуць Яму імя Эммануэль, што азначае “з намі Бог”.
Абудзіўшыся ад сну, Юзаф зрабіў, як загадаў яму анёл Пана, і прыняў жонку сваю, і не збліжаўся да Яе, аж нарадзіла Сына. І ён даў Яму імя Езус.
На парозе вялікай урачыстасці Нараджэння Пана нашы сэрцы напаўняюцца незвычайным чаканнем. Гэта не проста гістарычны ўспамін, але глыбокае ўсведамленне таго, што Бог прыйшоў і працягвае прыходзіць у наш свет, у наша жыццё. У гэты святы час мы пакліканы не толькі разважаць над невымоўнай таямніцай Уцелаўлення, але і адкрываць свае душы для прыняцця Збаўцы, які прагне нарадзіцца ў кожным з нас, пераўтвараючы нашу штодзённасць у месца Яго прысутнасці.
Сучасны свет часта ахоплены шумам і мітуснёй, якія заглушаюць голас Божай прысутнасці. Але менавіта ў цішыні і чаканні мы можам пачуць той ціхі голас, які кліча нас да глыбокай сустрэчы з Богам, які становіцца чалавекам. Гэты час — не пасіўны стан, а актыўная адкрытасць сэрца на Божую прысутнасць, якая змяняе і асвятляе ўсё нашае быццё. Менавіта ў такім стане глыбокага сузірання мы здольныя распазнаць тыя знакі, праз якія Бог праяўляе сваю любоў і міласэрнасць у свеце, запрашаючы нас да актыўнага ўдзелу ў Ягоным плане збаўлення.
Евангелле паводле Мацвея, якое мы слухаем у сённяшні святы вечар, адкрываецца падрабязным радаслоўем Езуса Хрыста (Мц 1, 1–17), якое на першы погляд можа здацца далёкім ад нашага сучаснага досведу. Аднак гэты спіс імёнаў — невычэрпная крыніца духоўных разважанняў. Гэта сведчанне Божай вернасці сваім абяцанням, дадзеным Абрагаму і Давіду (пар. Быц 12, 3; 2 Сам 7, 12). У кожным імені, у кожным пакаленні, мы бачым праяўленне Божага плану, які паслядоўна разгортваецца і выконваецца ў гісторыі чалавецтва, нягледзячы на чалавечыя слабасці і памылкі. Гэта падкрэслівае, што Збаўца ўваходзіць у сапраўдную чалавечую гісторыю, з усімі яе складанасцямі і нястачамі, што ў разуменні Божага Уцелаўлення завецца іманентнасцю.
Нават у дзейнасці людзей, якія не заўсёды былі беззаганнымі, Пан пракладаў шляхі для прыйсця Хрыста, паказваючы, што Яго міласэрнасць перавышае чалавечыя абмежаванні і слабасці. Радаслоўе — жывы доказ таго, што Бог дзейнічае ў гісторыі, выкарыстоўваючы як святых, так і грэшных людзей для ажыццяўлення сваёй Божай мэты. Суцяшальная праўда, якая паказвае, што нават у нашых уласных недасканаласцях і грахах Бог здольны працягваць сваю справу збаўлення. Менавіта ў гэтай лініі пакаленняў, што вядзе да Хрыста, мы бачым, як Божы Провід сплятае разам ніці чалавечых жыццяў, нават тыя, што здаюцца заблытанымі ці нязначнымі, у адзіны, велічны яскравы “дыван” збаўлення.
Асаблівую ўвагу ў гэтым радаслоўі прыцягвае ўключэнне чатырох жанчын: Тамар, Рахаб, Рут і былой жонкі Урыі. Гэта нестандартна для габрэйскіх генеалогій і нясе глыбокі сімвалічны сэнс. Гэтыя жанчыны, кожная са сваёй не простай гісторыяй, часта звязанай з чужаземным паходжаннем або завілымі абставінамі, паказваюць на ўніверсальнасць Божага збаўлення (пар. Лк 3, 23–38). Яны прадвяшчаюць, што місія Хрыста не будзе абмежавана выключна народам Ізраэля, але будзе накіравана да ўсіх народаў (лац. ad gentes), да кожнага чалавека, незалежна ад ягонага паходжання, полу ці сацыяльнага становішча. Гэта дэманструе, што Пан дзейнічае праз розных людзей і што Яго ласка можа пераўтвараць нават самыя заплутаныя і цяжкія сітуацыі, уключаючы іх у свой святы план. Гэта таксама прарочы знак таго, што Валадарства Божае не выключае нікога, але адкрыта для ўсіх, хто з верай прымае Хрыста (пар. Мц 28, 19).
Уключэнне гэтых жанчын падкрэслівае, што Божая міласэрнасць і план збаўлення пераўзыходзяць чалавечыя чаканні і сацыяльныя нормы, паказваючы, што Божая любоў ахоплівае ўсіх без выключэння. Яны сведчаць пра тое, што Бог часта дзейнічае праз тых, хто, па чалавечых мерках, не лічыўся б годным або важным. Гэта вучыць нас, што Божая ласка не ведае рамак і абмежаванняў, дзейнічае там, дзе чалавек менш за ўсё чакае.
Кульмінацыяй радаслоўя становіцца нараджэнне Езуса Хрыста: «пасля заручынаў Маці Ягонай Марыі з Юзафам, перш чым пачалі жыць разам, яна зачала ад Духа Святога» (Мц 1, 18). Тут мы бачым не проста працяг чалавечай лініі, але непасрэднае Божае ўмяшанне, праяўленне трансцэндэнтнасці і іманентнасці Бога. Гэта акт, які пераўзыходзіць усялякае чалавечае разуменне і адначасова ўваходзіць у глыбіню чалавечага досведу. Апавяданне пераходзіць да драматычнай сітуацыі Юзафа. Будучы «справядлівым» (грэц. δίκαιος) чалавекам, Юзаф апынуўся перад выпрабаваннем, якое пагражала ягонай рэпутацыі і планаванаму жыццю. Яго справядлівасць разумеецца не проста як прытрымліванне Закону, а як чуласць да Божай волі, нават калі яна не супадае з чалавечай логікай або вядзе да асабістай ахвяры. Яго рашэнне «патаемна адпусціць» Марыю (Мц 1, 19) было праявай глыбокай міласэрнасці і павагі да Яе годнасці, імкненнем пазбегнуць публічнага зняслаўлення (пар. Дрг 22, 23–24). Гэтае рашэнне Юзафа адлюстроўвае глыбокую духоўную сталасць, здольнасць паставіць Божую волю і дабро іншага чалавека вышэй за ўласную рэпутацыю і камфорт.
Менавіта ў гэты момант унутранай барацьбы і разваг Юзафу з’яўляецца анёл Пана, які праз сон аб’яўляе яму Божы план. Анёл называе Юзафа «сынам Давіда» (Мц 1, 20), пацвярджаючы яго ключавую ролю ў захаванні месіянскай лініі і спадчыны, бо законнае бацькоўства дазваляла Езусу ўвайсці ў Давідаў род (пар. Рым 1, 3). Гэтае названне падкрэслівае, што Юзаф, нягледзячы на сваю сціпласць, з’яўляецца неад’емнай часткай Божага плану збаўлення. Паведамленне аб зачацці ад Духа Святога і будучым нараджэнні Сына, якому трэба даць імя Езус, што азначае «Пан збаўляе» (гбр. יְהוֹשֻׁעַ), раскрывае ўсю сутнасць будучай місіі Хрыста. Яго імя — гэта праграма Яго існавання: «бо Ён збавіць народ свой ад ягоных грахоў» (Мц 1, 21). Гэта імя нагадвае нам, што мы не самотныя ў нашай барацьбе са спакусамі і грахом, бо Збаўца ўжо прыйшоў, прапаноўваючы ласку апраўдання (лац. gratia iustificationis).
Далей анёл нагадвае прароцтва Ісаі, якое абвяшчае: «Вось Дзева зачне і народзіць Сына, і дадуць Яму імя Эммануэль, што азначае “з намі Бог”» (Мц 1, 23; пар. Іс 7, 14). Гэтыя словы падкрэсліваюць не толькі збаўчую місію Езуса, але і Ягоную непасрэдную, пастаянную прысутнасць сярод нас, уводзячы нас у навуку Божай блізкасці. Бог, які здаваўся далёкім у сваёй трансцэндэнтнасці, цяпер становіцца блізкім, уваходзячы ў чалавечае цела (лац. corpus humanum), каб быць Эммануэлем — Богам з намі. Імя — Эммануэль — адкрывае нам глыбокую праўду пра тое, што Бог не з’яўляецца далёкім і недаступным, але ўваходзіць у самую сутнасць нашага чалавечага досведу, падзяляючы нашыя радасці і смутак, нашыя надзеі і страхі. Гэтая блізкасць не з’яўляецца часовай, але пастаяннай, праяўляючыся ў кожным моманце нашага жыцця і запрашаючы нас да няспыннага дыялогу з Усемагутным праз малітву і сакрамэнты.
Абудзіўшыся ад сну, Юзаф неадкладна «зрабіў, як загадаў яму анёл Пана, і прыняў жонку сваю» (Мц 1, 24). Гэтае імгненнае паслухмянасць без ваганняў — узор сапраўднай веры. Юзаф, прымаючы Марыю, прымае і Божую волю, становячыся ахоўнікам найсвяцейшай таямніцы. Ён становіцца маўклівым, але надзейным сведкам Уцелаўлення, паказваючы, што найвялікшая вера часта выяўляецца ў сціплым, пакорным выкананні Божай волі ў паўсядзённым жыцці (пар. Як 1, 22). Той факт, што ён «не збліжаўся да яе, аж нарадзіла Сына» (Мц 1, 25), падкрэслівае цнатлівасць і унікальнасць Божага Нараджэння, пацвярджаючы поўнае дзеянне Духа Святога. Даўшы Яму імя Езус, Юзаф юрыдычна прызнаў Яго сваім сынам, такім чынам гарантуючы Яго месца ў радаводзе Давіда і выконваючы ўсе патрабаванні закона, каб Езус быў прызнаны Месіяй у вачах габрэяў. Паслухмянасць Юзафа — гэта яскравы прыклад адкрытасці на Божую ласку, якая дзейнічае праз пакору і давер. Ягоная ціхая, але цвёрдая вера з’яўляецца ўзорам для кожнага з нас, як мы можам прымаць Божую волю ў сваім жыцці, нават калі яна здаецца цяжкай або незразумелай. Яго служэнне з’яўляецца выдатным сведчаннем таго, што Божыя планы часта пераўзыходзяць нашае разуменне, і што сапраўдная мудрасць заключаецца ў даверы і паслухмянасці, якія нараджаюць збаўленне.
Сённяшняе Евангелле, нібы вечнае рэха, пранізвае таямніцу Божага ўваходу ў чалавечую гісторыю. Яно адкрывае нам невымоўную мудрасць Пана, які праз складаныя шляхі і праз людзей, далёкіх ад беззаганнасці, нястомна здзяйсняе свой план збаўлення. Гэта цудоўны аповед пра Божую міласэрнасць, што пераўзыходзіць усялякае разуменне, і пра Ягоную любоў, якая не ведае межаў, уваходзячы ў самую сутнасць нашага існавання. Няхай жа ўрачыстасць Нараджэння Пана стане для нас не проста святкаваннем мінулай падзеі, але жывым вопытам, што абуджае ў нашых сэрцах новую надзею і пакліканне да святасці.
Хай кожны з нас, падобна да Юзафа, з пакорай і адкрытым сэрцам прыме Эммануэля — Бога з намі — і дазволіць Яму нарадзіцца ў нашай штодзённасці, асвятляючы наш шлях Сваёй Божай прысутнасцю і вядучы нас да паўнаты жыцця ў Хрысце. Дазволім жа гэтаму святлу перамяніць нас, каб мы самі сталі носьбітамі Божай любові і міласэрнасці ў свеце, сведчачы пра Ягоную прысутнасць сваім жыццём і служэннем. У гэтай таямніцы Божага Нараджэння мы знаходзім адказ на самыя глыбокія пытанні нашага існавання і запрашэнне да жыцця, напоўненага сэнсам і мэтай, што ёсць рэалізацыяй нашага хрысціянскага паклікання.
Разважанне падрыхтаваў кс. кан. д-р Сяргей Сурыновіч