[1]Евангелле Мц 2, 13–15. 19–23
Калі мудрацы адышлі, вось, анёл Пана з’явіўся Юзафу ў сне і сказаў: Устань, вазьмі Дзіця і Маці Яго і ўцякай у Егіпет, і будзь там, пакуль не скажу табе; бо Ірад будзе шукаць Дзіця, каб загубіць Яго. Ён устаў, узяў Дзіця і Маці Яго ноччу і пайшоў у Егіпет, і быў там да смерці Ірада. Так збылося сказанае Панам праз прарока: З Егіпту паклікаў Я Сына Майго.
А калі Ірад памёр, вось анёл Пана з’явіўся ў сне Юзафу ў Егіпце і сказаў: Устань, вазьмі Дзіця і Маці Яго ды ідзі ў зямлю Ізраэля, бо памерлі тыя, хто хацеў забіць Дзіця. Ён устаў, узяў Дзіця і Маці Яго і прыйшоў у зямлю Ізраэля.
Але пачуўшы, што ў Юдэі валадарыць Архелай замест бацькі свайго Ірада, пабаяўся ісці туды. І, атрымаўшы ў сне наказ, пайшоў у Галілейскую зямлю. Прыйшоўшы, пасяліўся ў горадзе, які называецца Назарэт, каб збылося сказанае прарокамі, што Ён будзе названы Назаранінам.
У самым сэрцы святочных дзён, калі радасць Нараджэння Хрыста яшчэ свеціцца ў нашых сэрцах і нашых дамах, Касцёл накіроўвае наш позірк да Святой Сям’і з Назарэта, нібы да схаванай, але непарушнай святыні, дзе аб’яўленне Бога пераплецена з чалавечымі лёсамі. Божае ўцелаўленне немагчыма аддзяліць ад сям’і — ад той калыскі, дзе Бог прыняў чалавечую постаць і стаў Дзіцем. Гэтая таямніца вучыць нас: збаўленне ўваходзіць у свет праз жывую супольнасць, дзе ёсць любоў і адказнасць. Езус, Марыя і Юзаф сведчаць, што нават у моманты небяспекі і нявызначанасці можна заставацца вернымі і адкрытымі Божаму Провіду. Евангелле, якое мы слухаем сёння, не толькі апісвае іх жыццё, але і адлюстроўвае нашу рэальнасць у святле Божага плану.
Сённяшні ўрывак з Евангелля паводле Мацвея адкрывае перад намі драму Святой Сям’і: «Анёл Пана з’явіўся Юзафу ў сне і сказаў: Устань, вазьмі Дзіця і Маці Яго і ўцякай у Егіпет» (Мц 2, 13). Гэтыя словы гучаць як рэзкі кантраст да радасці Божага Нараджэння. Яны паказваюць напружанасць паміж святлом і цемрай, паміж Божым Валадарствам і сіламі зла, увасобленымі ў Ірадзе. Ірад, апанаваны страхам і пыхай, імкнецца знішчыць пагрозу свайму зямному трону, але не разумее, што Валадарства Божае — не ад гэтага свету (пар. Ян 18, 36). Юзаф жа, слухаючы голас анёла, сведчыць аб веры, якая перамагае страх, і аб даверы, які становіцца абаронай для Божага Сына. Так спаўняецца прароцтва: Пан даручае свайго Дзіця апекуну, каб у чалавечай супольнасці Ён быў захаваны і абаронены.
Уцёкі ў Егіпет — гэта не толькі эпізод з жыцця Святой Сям’і, але і глыбока сімвалічная падзея, якая мае карані ў гісторыі выбранага народа. Егіпет, які некалі быў месцам рабства і выгнання, цяпер становіцца прытулкам для Месіі, таго, хто прыйшоў вызваліць чалавецтва ад сапраўднага рабства — граху і смерці. Гэты парадокс адкрывае нам таямніцу Божага Провіду: месца пакуты становіцца месцам абароны, а зямля выгнання — зямлёй надзеі.
Прарок Осія прадказаў: «З Егіпту паклікаў Я Сына Майго» (Ос 11, 1; пар. Мц 2, 15). Евангеліст Мацвей бачыць у гэтым слове прароцкае святло, якое асвятляе шлях Езуса. Жыццё Хрыста з самага пачатку паўтарае і выконвае гісторыю Ізраэля, паказваючы, што Ён — сапраўдны Ізраэль, Божы Сын, які прыйшоў выканаць усё, што было прадказана. Як некалі Майсей вывеў народ з рабства, так Езус становіцца новым Майсеем, які вядзе чалавецтва да свабоды Божых дзяцей. Уцёкі ў Егіпет — гэта першае выпрабаванне Збаўцы, знак таго, што шлях да Валадарства праходзіць праз небяспеку, уразлівасць.
Гэтая падзея падкрэслівае чалавечую слабасць Хрыста, які, хоць і ёсць Божы Сын, усё ж падзяляе наш лёс: Ён патрабуе апекі, абароны, падтрымкі. Святая Сям’я становіцца правобразам для ўсіх пераследаваных і бежанцаў, для ўсіх, хто вымушаны пакідаць родную зямлю ў пошуку бяспекі. У іх абліччы мы бачым універсальнасць Божай апекі: Бог не пакідае тых, хто церпіць, але ўваходзіць у іх гісторыю, каб ператварыць боль у надзею.
Уцёкі ў Егіпет вучаць нас, што Бог часта дзейнічае праз неспрыяльныя абставіны, ператвараючы зло ў дабро. Гэтая таямніца, якую Айцы Касцёла называлі felix culpa — «шчаслівая віна», паказвае, што нават у моманты цемры і небяспекі Божы план вядзе да збаўлення. Там, дзе чалавек бачыць пагрозу і паразу, Бог адкрывае новыя магчымасці для жыцця і надзеі.
Пасля смерці Ірада анёл Пана зноў з’яўляецца Юзафу ў сне: «Устань, вазьмі Дзіця і Маці Яго ды ідзі ў зямлю Ізраэля, бо памерлі тыя, хто хацеў забіць Дзіця» (Мц 2, 20). Паслухмянасць Юзафа сведчыць аб яго сталай чуйнасці да голасу Божага Провіду. Яго рашэнне не вяртацца ў Юдэю, а накіравацца ў Галілею, у Назарэт (пар. Мц 2, 22–23), паказвае на мудрасць і разважлівасць, якія не супярэчаць веры, а дапаўняюць яе. Божы Провід не здымае з чалавека адказнасці за прыняцце мудрых рашэнняў, а карэкціруе і накіроўвае яго чалавечыя высілкі. Святы Юзаф клапоціцца пра бяспеку Марыі і Дзіцяці, але заўсёды кіруецца Божымі ўказаннямі, увасабляючы стабільнасць і абароненасць. Яго дзейнасць адлюстроўвае прыклад бацькоўскай апекі і адказнасці, падкрэсліваючы важнасць бацькоўства ў Касцёле.
Прароцкае выкананне пісання праз жыццё ў Назарэце мае багатае экзегетычнае напаўненне. Слова «Назаранін» (грэц. Ναζωραῖος), ужытае ў Евангеллі, звязана з габрэйскім словам нэтцэр (гбр. נֵצֶר), што азначае «парастак» або «галінка», як гэта апісана ў прароцтве Ісаі: «І выйдзе парастак з кораня Есэя, і галінка вырасце з яго каранёў» (Іс 11, 1). Гэтае прароцтва ідэнтыфікуе Месію як нашчадка Давіда, які паўстане як жыццёвая сіла з прыніжанага і забытага роду. Назарэт быў малавядомым і непрыкметным горадам, сімвалам сціпласці і таксама пагарды (пар. Ян 1, 46), што падкрэслівае канцэпцыю кенозісу (грэц. κένωσις), прыніжэння Хрыста ў Ягоным Уцелаўленні.
Месія не прыйшоў у пышнасці і славе, а ў пакоры і простасці, дзелячы лёс звычайных людзей. Гэтая «назарэтанская» ідэнтычнасць падкрэслівае Яго салідарнасць з беднымі і прыніжанымі, што з’яўляецца фундаментальнай рысай Божага Валадарства. Жыццё ў Назарэце стала перыядам маўчання і падрыхтоўкі да публічнай дзейнасці Езуса, часам, калі Ён «узрастаў у мудрасці, узросце і ласцы» (пар. Лк 2, 52), у поўнай падпарадкаванасці Божай волі.
Святая Сям’я, перажываючы выгнанне, небяспеку і нявызначанасць, з’яўляецца для нас прыкладам даверу, паслухмянасці і ўзаемнай любові. Юзаф, Марыя і Езус паказалі нам, што сапраўдная сям’я — гэта супольнасць, аб’яднаная верай у Бога і гатоўнасцю выконваць Яго волю. Іх падарожжа ў Егіпет і назад — гэта падарожжа веры, у якім Божы Провід вядзе іх праз усе цяжкасці. Касцёл вучыць нас, што ў жыцці, поўным нечаканых выпрабаванняў, нам неабходна цалкам даверыцца Богу, слухаць Яго ўказанні праз малітву і распазнанне, і быць гатовымі пакінуць зону камфорту, калі гэтага патрабуе Божы план. Іх выгнанне перамяняе чалавечую трагедыю пераследвання ў місію: уцелаўлёнае Слова нясе праўду збаўлення нават у зямлю няволі.
Прыклад Святой Сям’і заахвочвае хрысціянскія сем’і пераймаць яе духоўнасць, дзе любоў і вера становяцца фундаментам усяго. Гэта — заклік да стварэння «хатняга Касцёла», дзе кожны член сям’і адчувае Божую абарону і благаслаўленне, і дзе Хрыстус заўсёды займае цэнтральнае месца. Святая Сям’я паказвае нам, што нават Божы Сын патрабаваў апекі і фізічнай бяспекі, што падкрэслівае важнасць чалавечай салідарнасці і дапамогі слабым.
Жыццё ў Назарэце, час маўчання і схаванай працы, вучыць нас, што святасць не заўсёды праяўляецца ў гучных учынках або вялікіх падзеях. Часта яна хаваецца ў верным і цярплівым выкананні штодзённых абавязкаў, у любові, якая праяўляецца ў дробязях, у працы, якая робіцца з адданасцю. Гэтая «схаваная святасць» становіцца асновай сапраўднай велічы чалавека перад Богам.
Сённяшняе Евангелле — гэта глыбокае разважанне пра тое, як Божы Провід дзейнічае ў жыцці Святой Сям’і і як ён працягвае дзейнічаць у нашым жыцці. Яно нагадвае нам, што нават у самых складаных абставінах — калі мы сутыкаемся з небяспекамі, нявызначанасцю або неабходнасцю пакінуць звыклы ўклад — Бог заўсёды побач, вядзе нас і абараняе. Прыклад Святой Сям’і вучыць нас даверу, паслухмянасці і мужнасці ў выкананні Божай волі. Кожная хрысціянская сям’я паклікана быць месцам нараджэння веры і супольнасці любові, дзе штодзённае жыццё пераўтвараецца ў літургію, у месца сустрэчы з Хрыстом. Там, дзе бацькі моляцца разам з дзецьмі, дзе любоў перамагае канфлікты, дзе праца і адпачынак прасякнуты духам удзячнасці — там сапраўды будуецца хатні Касцёл, жывая святыня Божай прысутнасці.
Святасць Святой Сям’і — гэта не толькі прыклад мінулага, але і надзея для сучаснасці. Яна паказвае нам, што кожная сям’я, незалежна ад абставін, можа стаць месцам, дзе Бог нараджаецца зноў і зноў у сэрцах людзей. Няхай жа іхняе падарожжа стане для нас натхненнем: каб мы з верай прымалі ўсе жыццёвыя выпрабаванні, не губляючы надзеі, заўсёды шукаючы Божага кіраўніцтва і знаходзячы суцяшэнне ў Яго прысутнасці. Няхай нашы дамы стануць «хатнім Касцёлам», дзе малітва і любоў ператвараюць штодзённасць у святыню, дзе кожны адчувае сябе прынятым і абароненым.
І калі мы, як Юзаф і Марыя, будзем давяраць Божаму Провіду нават у цемры і нявызначанасці, тады ў нашых сем’ях будзе нараджацца святло Хрыста, якое асвятляе свет. Няхай прыклад Святой Сям’і вядзе нас да сапраўднай святасці, каб у нашым жыцці і ў жыцці нашых блізкіх заўсёды аднаўлялася Божая прысутнасць і Божая любоў.
Разважанне падрыхтаваў кс. кан. д-р Сяргей Сурыновіч