[1]Евангелле Мц 3, 13–17
У той час: Езус прыйшоў з Галілеі на Ярдан да Яна, каб атрымаць ад яго хрост. Ян жа ўстрымліваў Яго, кажучы: Гэта мне трэба ад Цябе прымаць хрост, а Ты прыходзіш да мяне?
Сказаў яму Езус у адказ: Дазволь цяпер, бо так належыць нам выканаць усё, што справядліва. Тады Ян уступіў Яму.
Калі Езус ахрысціўся, адразу выйшаў з вады, і раскрыліся Яму нябёсы, і ўбачыў Духа Божага, які спускаўся, як голуб, і сыходзіў на Яго. І голас з неба прамовіў: Гэта Сын Мой умілаваны, якога Я ўпадабаў.
У жыцці кожнага з нас надыходзяць моманты, калі мы адчуваем патрэбу ў новым пачатку, у духоўным ачышчэнні, якое дазволіць нам глыбей асэнсаваць сваё прызначэнне. Гэтае глыбокае імкненне да аднаўлення знаходзіць свой водгук у сённяшнім Евангеллі ад Мацвея. Яно пераносіць нас на берагі Ярдана, дзе адбылася падзея Хросту Пана — падзея, якая не толькі пазначыла пачатак публічнай місіі Езуса, але і адкрыла нам невымоўную таямніцу Божай любові і Яго салідарнасці з чалавецтвам, прапаноўваючы нам шлях да сапраўднага абнаўлення. Гэты эпіфанічны момант, у якім аб’яўляецца ўся таямніца Божай Тройцы, з’яўляецца крыніцай нашага хрысціянскага паклікання і існавання.
Свята Хросту Пана — гэта асаблівы момант, калі мы разважаем пра аб’яўленне Божай таямніцы. У Евангеллі ад Мацвея мы чытаем: «Езус прыйшоў з Галілеі на Ярдан да Яна, каб атрымаць ад яго хрост» (Мц 3, 13). Гэты ўчынак Езуса, Сына Божага, які не меў патрэбы ў ачышчэнні, здзіўляе Яна Хрысціцеля. Езус пакідае спакой сваёй штодзённасці ў Галілеі і накіроўваецца да Ярдана, які ў Святым Пісанні сімвалізуе мяжу паміж пустыняй і зямлёй запаветнай. Пераход праз Ярдан быў актам уступлення ў Запавет, і Яго хрост азначае пачатак новага, дасканалага зыходу, які вядзе чалавецтва да праўдзівай зямлі Абяцанай — да Валадарства Божага. Гэты жэст паказвае, што Ён не застаецца ў далёкай трансцэндэнтнасці, але ўваходзіць у глыбіню чалавечай гісторыі, каб асвяціць і перамяніць яе.
Ян, разумеючы святасць і Боскасць Езуса, утрымліваў Яго, кажучы: «Гэта мне трэба ад Цябе прымаць хрост, а Ты прыходзіш да мяне?» (Мц 3, 14). У гэтым дыялогу адкрываецца глыбокая пакора Хрыста і Яго дасканалая паслухмянасць Богу. Ян Хрысціцель, як апошні з прарокаў і падрыхтоўнік Яго дарогі, інтуітыўна ўсведамляе гэтую тэалагічную несумяшчальнасць: чаму бязгрэшны мае патрэбу ў пакаянні? Хрыстус, які ёсць бязгрэшным і не меў патрэбы ў ачышчэнні, прымае хрост пакаяння.
Гэта не азначае, што Ён сам меў грахі, але што Ён прымае на сябе цяжар грахоў усяго чалавецтва і здзяйсняе цалкавітую праведнасць. Ён, як сапраўдны Баранак Божы, ужо ў гэты момант пачынае сваю місію збаўлення, салідарызуючыся з намі ў нашай грэшнасці, каб праз сваю смерць і ўваскрасенне вызваліць нас. Хрыстус становіцца ў адзін шэраг з грэшнікамі, каб узяць на сябе лёс чалавецтва і ўжо цяпер, у водах Ярдана, прадказаць свой будучы хрост, якім будзе пакутніцкая смерць на крыжы.
Езус, адказваючы Яну, прамаўляе важныя словы: «Дазволь цяпер, бо так належыць нам выканаць усё, што справядліва» (Мц 3, 15). Гэтае сцвярджэнне раскрывае неабходнасць выканання Божай волі і ажыццяўлення Божага плана збаўлення. Тэрмін «справядліва» (грэц. δικαιοσύνη) у кантэксце Мацвея азначае не проста юрыдычную праведнасць, а поўнае, дасканалае выкананне Божай волі і Ягонай задумы збаўлення. Гэта Яго вернасць Запавету і праўдзе. Хрыстус прыйшоў не для таго, каб адмяніць Закон ці прарокаў, але каб іх дапоўніць і выканаць дасканала праз сваё жыццё, смерць і ўваскрасенне.
Ягоны хрост з’яўляецца актам паслухмянасці, які адкрывае шлях да новага жыцця для ўсіх. Гэта дзеянне, калі Слова сталася целам, сведчыць пра дасканалую паслухмянасць Пану і паказвае шлях для ўсіх, хто імкнецца да праведнасці праз падпарадкаванне Божым запаведзям і Божай ласцы. Хрыстус прымае на сябе ролю слугі, які ажыцяўляе Божую справядлівасць, становячыся ўзорам для кожнага верніка. Слова «хрост» (грэц. βάπτισμα) літаральна азначае «акунанне» або «пагружэнне», і Езус акунаецца не толькі ў ваду, але і ў чалавечую долю, каб перамяніць яе знутры, праз свой уласны акт паслухмянасці.
Пасля хросту адбываецца выключная падзея. «Калі Езус ахрысціўся, адразу выйшаў з вады, і раскрыліся Яму нябёсы, і ўбачыў Духа Божага, які спускаўся, як голуб, і сыходзіў на Яго» (Мц 3, 16). Гэта момант тэафаніі — адкрыцця Божай прысутнасці ў трох асобах — Айца, Сына і Святога Духа. Раскрытыя нябёсы сімвалізуюць адкрыццё дарогі паміж небам і зямлёй, якая была зачынена з-за граху Адама. Цяпер, праз Хрыста, гэтая дарога адноўлена, і Божая ласка зноў сыходзіць на чалавецтва, адкрываючы шлях да прымірэння, выконваючы вокліч прарока Ісаі, які жадаў, каб Пан «раскрыў нябёсы і сышоў» (пар. Іс 63, 19).
Дух Божы, які сыходзіць як голуб, з’яўляецца сімвалам міру, чысціні і Божага ўпадабання. Гэта таксама напамін пра Духа (гбр. רוּחַ), які лунаў над водамі пры стварэнні свету (пар. Быц 1, 2), што падкрэслівае новае стварэнне і новы Запавет, якія пачынаюцца ў Хрысце і Яго місіі. Дух Святы сыходзіць на Езуса, каб прывесці ў дзеянне Яго месіянскую ўладу, і адначасова паказвае на цесную сувязь паміж Ім і Божай моцай. Гэтая тройчы святая прысутнасць сведчыць аб поўнай гармоніі і адзінстве Божых асоб у выкананні плана збаўлення.
Кульмінацыяй падзеі на Ярдане з’яўляецца голас з неба, які прамовіў: «Гэта Сын Мой умілаваны, якога Я ўпадабаў» (Мц 3, 17). Гэтыя словы Пана пацвярджаюць Боскасць Езуса і Яго месіянскую місію. Выраз «Сын Мой умілаваны» (грэц. ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός) адсылае адразу да двух ключавых старазапаветных прароцтваў. Па-першае, да Пс 2, 7 («Ты Сын Мой; Я сёння нарадзіў Цябе»), што пацвярджае Яго каралеўскую і месіянскую ідэнтычнасць. Па-другое, да Іс 42, 1 («Вось Слуга Мой, якога Я падтрымліваю, выбранец Мой, якога ўпадабала душа Мая»), што ўстанаўлівае Езуса як пакорнага Слугу Пана, які панясе пакуты дзеля збаўлення.
Такім чынам, голас Пана адначасова сведчыць пра Езуса як пра Месію-Валадара і пра пакорнага Слугу Божага, які цалкам выконвае Божую волю. Гэтае сведчанне з неба пацвярджае Яго ідэнтычнасць перад Янам Хрысціцелем і перад усім светам, падрыхтоўваючы да Яго публічнай місіі. У гэтым моманце мы бачым поўную згоду паміж Айцом, Сынам і Святым Духам, якія разам дзейнічаюць дзеля збаўлення чалавецтва, аб’яўляючыся свету як адзіны Бог.
Свята Хросту Пана — гэта не проста ўспамін гістарычнай падзеі, але глыбокае Адкрыццё для кожнага верніка. Гэтая падзея адкрывае нам, што праз хрост мы таксама становімся дзецьмі Божымі, адорваючы нас ласкай «новага нараджэння». Гэта сакрамэнт, які ўводзіць нас у супольнасць Касцёла і робіць нас удзельнікамі Хрыстовага святарства, прароцтва і валадарства. Ён ачышчае нас ад першароднага граху і ўсіх асабістых грахоў, надзяляючы незгладжальнай пячаццю (character sacramentalis), якая адлюстроўвае нашу прыналежнасць да Хрыста. Хрост пачаткуе ў нас жыццё ў Тройцы, бо мы становімся саўдзельнікамі Божай прыроды (пар. 2 Пт 1, 4), і нашае цела ператвараецца ў святыню Духа Святога (пар. 1 Кар 6, 19).
Яна напамінае нам пра важнасць паслухмянасці Божай волі і пра тое, што кожны хрысціянін пакліканы жыць у Божай ласцы, асветлены Святым Духам. Таксама як Дух сышоў на Езуса, так і на нас сыходзіць Дух Святы ў сакрамэнце хросту, надзяляючы нас Божымі дарамі і сілай жыць па-хрысціянску, сведчачы аб Хрысце ў свеце. Гэтая незгладжальная пячатка — гэта навука, якая заахвочвае нас да пастаяннага пераўтварэння нашага быцця ў адпаведнасці з Евангеллем.
Прыклад Хрыста, які прымае хрост, нягледзячы на сваю бязгрэшнасць, з’яўляецца ўзорам пакоры і салідарнасці. Ён паказвае, што праведнікі таксама павінны ісці па шляху Божай волі, нават калі ён здаецца незразумелым для чалавечага розуму або супярэчыць логіцы свету. Гэта паглыбляе нашае разуменне таго, што хрысціянскае жыццё — гэта не толькі выкананне правілаў і запаведзяў, але і поўны давер Божай любові і справядлівасці. Хрыстус прымае на сябе ахвяру, каб выканаць справядлівасць Бога, і гэтым актам пракладвае шлях для нашага збаўлення, прымаючы на сябе таямніцу кенозісу (прыніжэння). Ягоны хрост прадказвае Яго смерць і ўваскрасенне, у якіх мы таксама ўдзельнічаем праз наш хрост, паміраючы для граху і ўваскрасаючы для новага жыцця ў Хрысце.
Гэта заклік да самаахвярнасці і служэння, падобна да таго, як Хрыстус служыў Пану і чалавецтву, нясучы святло праўды. Няхай жа мы, чулыя да голасу нябеснага Айца і натхнёныя Духам Святым, няспынна імкнёмся выконваць усё, што справядліва, жывучы ў святле Хрыста і несучы Яго любоў у свет. Пакліканне, дадзенае нам у дзень нашага хросту, няхай пераўтварае наша быццё ў вечны гімн падзякі і праслаўлення Збаўцы.
Разважанне падрыхтаваў кс. кан. д-р Сяргей Сурыновіч