[1]Евангелле Мц 5, 1–12а
У той час:
Убачыўшы натоўп, Езус падняўся на гару. А калі сеў, падышлі да Яго вучні Ягоныя. І, адкрыўшы вусны свае, Ён вучыў іх, кажучы:
Шчаслівыя ўбогія духам, бо іх ёсць Валадарства Нябеснае.
Шчаслівыя засмучаныя, бо яны суцешаныя будуць.
Шчаслівыя лагодныя, бо яны зямлю атрымаюць у спадчыну.
Шчаслівыя галодныя і прагнучыя справядлівасці, бо яны насычаныя будуць.
Шчаслівыя міласэрныя, бо яны міласэрнасць спазнаюць.
Шчаслівыя чыстыя сэрцам, бо яны Бога ўбачаць.
Шчаслівыя міратворцы, бо яны сынамі Божымі названыя будуць.
Шчаслівыя, каго пераследуюць за справядлівасць, бо іх ёсць Валадарства Нябеснае.
Шчаслівыя вы, калі будуць вас зневажаць і пераследаваць, і ўсяляк зласловіць несправядліва з-за Мяне.
Радуйцеся і весяліцеся, бо вялікая ўзнагарода вашая ў нябёсах.
У свеце, дзе чалавечыя чаканні часта вымяраюцца хуткасцю, эфектыўнасцю і знешнім поспехам, сэрца чалавека ўсё часцей губляе здольнасць распазнаваць тое, што мае найвялікшую вартасць, што з’яўляецца сапраўдным шчасцем. Мы жывём у рэчаіснасці, дзе крытэрыі шчасця часта звязваюцца з матэрыяльным дастаткам, сацыяльным статусам, магчымасцю ўплываць на іншых або дасягаць таго, што называецца поспехам. Але ў глыбіні душы кожны чалавек адчувае, што існуе іншая прастора — прастора Божай прысутнасці, дзе сапраўдная радасць не залежыць ад таго, што можна набыць, страціць або назапасіць. Сённяшняе Евангелле адкрывае перад намі гэтую прастору, запрашаючы нас увайсці ў яе праз словы Пана, якія паказваюць шлях да шчасця, што не падуладнае часу, абставінам і чалавечым меркам.
Евангеліст Мацвей апісвае: «Убачыўшы натоўп, Езус падняўся на гару. А калі сеў, падышлі да Яго вучні. І, адкрыўшы вусны свае, Ён вучыў іх, кажучы: “Шчаслівыя ўбогія духам, бо іх ёсць Валадарства Нябеснае”» (Мц 5, 1–3). Вобраз гары ў Святым Пісанні заўсёды звязаны з Божым аб’яўленнем. На гары Сінай Майсей атрымаў Закон, які стаў асновай жыцця Божага народа. На гары Езус абвяшчае Новы Закон — Закон любові, ласкі і ўнутранай перамены. Гэта не проста навучанне, а адкрыццё Божай волі, скіраванае да кожнага чалавека, які прагне праўды і жыцця.
Першае благаслаўленне — «Шчаслівыя ўбогія духам» — становіцца ключом да ўсіх наступных. Ужытае ў евангельскім урыўку слова «ўбогія» (грэц. πτωχοί) азначае не матэрыяльную беднасць, а глыбокую ўнутраную адкрытасць на Бога, поўную залежнасць ад Яго і ўсведамленне, што ўсё дабро паходзіць ад Яго. Убогасць духам — гэта стан сэрца, свабоднага ад пыхі, самадастатковасці і прывязанасці да таго, што мінае. Гэта здольнасць прызнаць, што без Божай ласкі чалавек не можа дасягнуць сапраўднай паўнаты. Толькі такое сэрца здольнае прыняць Валадарства Божае як дар, а не як узнагароду за ўласныя намаганні. Убогі духам — гэта чалавек, які дазваляе Богу дзейнічаць у сваім жыцці, бо не трымаецца за тое, што не можа даць сапраўднай радасці.
Далей Пан кажа: «Шчаслівыя засмучаныя, бо яны суцешаныя будуць» (Мц 5, 4). Гэты смутак — не роспач і не безнадзейнасць. Гэта боль сэрца, якое бачыць уласны грэх і грэх свету, смутак за зло, што раніць чалавека і аддаляе яго ад Бога. Той, хто смуткуе такім смуткам, адкрываецца на Божую міласэрнасць, якая прыносіць сапраўднае суцяшэнне і аднаўленне. Гэта смутак, які вядзе да жыцця, бо ён адкрывае шлях да Божай ласкі.
Наступнае благаслаўленне: «Шчаслівыя лагодныя, бо яны зямлю атрымаюць у спадчыну» (Мц 5, 5). Лагоднасць (грэц. πραεῖς) — гэта не слабасць, а сіла, якая не шукае панавання. Гэта ўнутраная стрыманасць, здольнасць адказваць на зло дабром, на агрэсію — спакоем, на несправядлівасць — цярплівасцю. Лагодны чалавек давярае Богу больш, чым уласнай сіле, і таму атрымлівае ў спадчыну тое, што Бог абяцае сваім дзецям — удзел у Яго Валадарстве. Лагоднасць — гэта здольнасць бачыць у іншым чалавеку Божы вобраз, нават калі гэты чалавек раніць або не разумее.
«Шчаслівыя галодныя і прагнучыя справядлівасці, бо яны насычаныя будуць» (Мц 5, 6). Справядлівасць (грэц. δικαιοσύνη) у гэтым кантэксце — гэта не толькі сацыяльная роўнасць, але найперш жаданне жыць у згодзе з Божай воляй. Гэта голад святасці, імкненне да жыцця, якое адлюстроўвае Божую праўду. Тыя, хто прагне такой справядлівасці, будуць насычаныя, бо Бог сам становіцца іх поўняй. Гэта насычэнне — не зямное задавальненне, а глыбокая духоўная радасць, якая напаўняе чалавека, калі ён жыве ў Божым святле.
«Шчаслівыя міласэрныя, бо яны міласэрнасць спазнаюць» (Мц 5, 7). Міласэрнасць (лац. misericordia) — гэта здольнасць бачыць боль іншага і адказваць на яго любоўю. Гэта не толькі ўчынак, але пастава сэрца, якое жыве ў рытме Божай любові. Той, хто праяўляе міласэрнасць, адкрывае сябе на Божую ласку, бо міласэрнасць — гэта мова, якой Бог размаўляе з чалавекам. Міласэрны чалавек становіцца адлюстраваннем Божай дабрыні ў свеце, які часта забывае пра спагаду.
«Шчаслівыя чыстыя сэрцам, бо яны Бога ўбачаць» (Мц 5, 8). Чысціня сэрца (грэц. καθαροί) — гэта цэласнасць, шчырасць і непадзельнасць намераў. Чыстае сэрца не шукае падвойных шляхоў, не жыве ў хітрасці або падмане. Яно здольнае распазнаваць Божую прысутнасць у штодзённасці, у людзях, у падзеях, у цішыні малітвы. Бачыць Бога — значыць жыць у Яго святле ўжо цяпер, адкрываць Яго прысутнасць у кожным дні.
«Шчаслівыя міратворцы, бо яны сынамі Божымі названыя будуць» (Мц 5, 9). Міратворцы (грэц. εἰρηνοποιοί) — гэта не тыя, хто проста пазбягае канфліктаў, але тыя, хто будуе масты, хто ўмее слухаць, прабачаць і аб’ядноўваць. Яны ўдзельнічаюць у Божай справе прымірэння, бо Бог праз Хрыста аднавіў парушаную сувязь паміж сабою і чалавекам. Міратворчасць — гэта здольнасць несці супакой туды, дзе пануе разлад, і святло туды, дзе пануе цемра.
«Шчаслівыя, каго пераследуюць за справядлівасць, бо іх ёсць Валадарства Нябеснае» (Мц 5, 10). Пераслед за справядлівасць — гэта цана вернасці Божай праўдзе. Але Пан запэўнівае, што нават у выпрабаваннях чалавек не застаецца адзін. Пераслед становіцца крыніцай бласлаўлення, бо праз яго вера ўмацоўваецца, а сэрца ачышчаецца. Гэта не заклік шукаць пакут, а запрашэнне даверыцца Богу, які вядзе праз цемру да святла.
Сённяшняе Евангелле — гэта не маральны кодэкс і не спіс патрабаванняў. Гэта дарожная карта Валадарства Божага, шлях, якім Пан вядзе кожнага, хто прагне сапраўднага жыцця. Гэта запрашэнне да перамены мыслення, да новага погляду на свет, у якім сапраўдная веліч вымяраецца не ўладай, а пакорай; не багаццем, а даверам; не поспехам, а вернасцю Богу.
Няхай гэтыя благаслаўленні стануць для нас святлом, якое асвятляе шлях у штодзённасці. Няхай убогасць духам адкрые нашыя сэрцы на Божую ласку, смутак за грэх прывядзе да навяртання, лагоднасць навучыць цярплівасці, прага справядлівасці — святасці, міласэрнасць — любові, чысціня сэрца — яснасці духу, а міратворчасць — еднасці. І калі прыйдуць цяжкасці або пераслед, няхай нашае сэрца застанецца верным Пану, які абяцае вечную ўзнагароду тым, хто ідзе за Ім. Бо ў Яго прысутнасці мы знаходзім тое шчасце, якое не мінае, і тую радасць, якая вядзе да Валадарства Божага, дзе кожны крок асвятляецца Ягонай любоўю і праўдай.
Разважанне падрыхтаваў кс. кан. д-р Сяргей Сурыновіч