[1]Евангелле Ян 10, 1–10
У той час:
Езус сказаў: Сапраўды, сапраўды кажу вам: хто ўваходзіць не праз браму на авечы двор, але залазіць інакш, той злодзей і злачынец. А хто ўваходзіць праз браму, той пастыр авечак. Брамнік яму адчыняе, і авечкі слухаюцца голасу ягонага; кліча сваіх авечак па імені і выводзіць іх. А калі ўсіх выведзе, ідзе перад імі, і авечкі ідуць за ім, бо ведаюць ягоны голас. За чужым не ідуць, але ўцякаюць ад яго, бо не ведаюць голасу чужых.
Такую прыпавесць сказаў ім Езус, але яны не зразумелі, што Ён казаў ім.
Езус зноў сказаў: Сапраўды, сапраўды кажу вам: Я — брама для авечак. Усе, колькі іх прыходзіла перада Мною, гэта злодзеі і злачынцы, і авечкі не паслухалі іх. Я — брама. Калі хто ўвойдзе праз Мяне, будзе збаўлены, і ўвойдзе, і выйдзе, і знойдзе пашу. Злодзей прыходзіць дзеля таго, каб красці, забіваць і нішчыць. Я прыйшоў, каб вы мелі жыццё і мелі ў дастатку.
У старажытнай культуры Блізкага Усходу адносіны паміж пастухом і яго статкам грунтаваліся на пільнай турбоце і штодзённым суправаджэнні, што станавілася жывым вобразам клопату Бога пра свой народ. У кантэксце біблійнай гісторыі Ізраэля, дзе правадыры часта параўноўваліся з пастырамі, а народ — з авечкамі, вобраз авечага двара набывае значэнне бяспечнай прасторы веры і Божага абрання. Навакольнае асяроддзе, напоўненае небяспекай пустыні і драпежнікамі, патрабавала ад пастуха не толькі пільнасці, але і гатоўнасці ахвяраваць сабой дзеля захавання жыцця тых, хто яму давераны. Гэтая атмасфера ўзаемнай прыналежнасці і абароненасці становіцца падмуркам для разумення таго, як Езус Хрыстус вызначае сваю ролю ў гісторыі збаўлення, супрацьпастаўляючы сапраўдную любоў іерархічнаму прымусу або эгаістычным мэтам ілжывых настаўнікаў.
Уваход у прастору веры і супольнасці з Богам патрабуе прызнання адзінай законнай крыніцы аўтарытэту, якой з’яўляецца сам Езус. Сапраўдны пастыр не шукае абходных шляхоў, не карыстаецца маніпуляцыямі і не спрабуе пракрасціся ў сэрцы людзей сілай, бо Яго права на ўваход пацверджана нябесным Брамнікам. Любая спроба авалодаць сумленнем чалавека без згоды з Божай воляй кваліфікуецца як учынак злодзея і злачынцы, які не мае на мэце дабро статка, а толькі ўласную карысць. У гэтым супрацьпастаўленні выкрываецца прырода граху, які заўсёды спрабуе абысці ўстаноўлены Богам парадак, прапаноўваючы ілюзорныя шляхі да шчасця, што насамрэч вядуць да разбурэння асобы.
Адметнай рысай сапраўднага пастырства з’яўляецца індывідуальны падыход да кожнага верніка, які выражаецца праз кліч па імені. У біблійнай традыцыі імя азначае сутнасць чалавека, яго непаўторную гісторыю і годнасць, таму Пан не звяртаецца да безыменнай масы, але вядзе дыялог з кожным сэрцам асабіста. Гэтае пакліканне па імені (грэц. φωνεῖ κατ’ ὄνομα) сведчыць пра тое, што кожная авечка мае каштоўнасць у вачах Бога, і Яго голас становіцца для яе пазнавальным і родным. Такая сувязь фармуецца ў цішыні сузірання і малітвы, дзе чалавек вучыцца адрозніваць шэпт праўды ад шуму свету, які часта спрабуе заглушыць Божае запрашэнне.
Глыбокая ўзаемасувязь паміж Пастырам і авечкамі пабудавана на значна большым, чым проста каманда або біялагічны інстынкт. Бог ведае кожнага з нас значна лепш, чым мы ведаем саміх сябе, і Яго кліч з’яўляецца актам стварэння і адкуплення адначасова. Калі Пан прамаўляе імя, Ён пацвярджае нашую ўнікальную ролю ў гісторыі збаўлення, якая ніколі не можа быць заменена кімсьці іншым. Веданне Яго голасу азначае сугучнасць нашага сумлення з вечнай праўдай, што дазваляе нам не згубіцца ў лабірынтах хлусні, якімі карыстаюцца тыя, хто спрабуе прысвоіць сабе права распараджацца нашымі жыццямі.
Працэс выхаду з авечага двара сімвалізуе дынаміку хрысціянскага жыцця, якое не абмяжоўваецца толькі знаходжаннем у бяспечнай замкнёнай прасторы, але прадугледжвае рух наперад пад кіраўніцтвам Збаўцы. Пастыр ідзе наперадзе свайго статка, паказваючы шлях сваім уласным прыкладам і прымаючы на сябе першыя ўдары магчымых выпрабаванняў. Гэта азначае, што Хрыстус не патрабуе ад сваіх паслядоўнікаў нічога, чаго б не перажыў сам, уключаючы цярпенне і пакуты. Вернікі ідуць за Ім не з прымусу, а з унутранага пераканання, бо «ведаюць ягоны голас» (Ян 10, 4) і адчуваюць бяспеку, якая вынікае з Яго прысутнасці.
Хрыстус, ідучы перад намі, асвячае сабой кожную дарогу, нават тую, якая пралягае праз даліну смертнага ценю. Яго прысутнасць наперадзе статка азначае, што Ён першым сустракае небяспеку, становячыся для нас шчытом і абаронай у кожным выпрабаванні. Гэтае лідарства праз ахвяру кардынальна адрозніваецца ад зямных уладароў, якія часта пасылаюць іншых наперад, застаючыся ў бяспецы за чужымі спінамі. Выхад на пашу (грэц. νομὴν) пад кіраўніцтвам Добрага Пастыра становіцца для чалавека вопытам паступовага вызвалення ад эгаізму і страху, адкрываючы гарызонты сапраўднай духоўнай сталасці.
Здольнасць распазнаваць голас Пастыра становіцца духоўным імунітэтам супраць ілжывых ідэалогій і спакусаў, якія прапануюць лёгкія адказы на складаныя пытанні чалавечага быцця і паклікання. Авечкі ўцякаюць ад чужых, бо іх голас не рэзаніруе з праўдай, закладзенай у глыбіні душы Богам, і не нясе ў сабе супакою. Гэтая духоўная чуйнасць з’яўляецца плёнам Духа Святога, які дапамагае чалавеку захоўваць вернасць Касцёлу нават тады, калі навакольны свет прапануе прывабныя, але пустая дарогі. Сапраўдная свабода хрысціяніна заключаецца менавіта ў гэтай адмове ісці за чужынцам, які не ведае імя авечкі і не гатовы за яе памерці.
Голасу Хрыста патрабуе пастаяннай практыкі ўважлівага слухання і разважання над Святым Пісаннем. У свеце, напоўненым агрэсіўнымі галасамі, што абяцаюць дабрабыт і поспех праз спажыванне або ўладу, толькі ціхі голас Праўды здольны супакоіць разбураныя стыхіі чалавечых спакусаў. Мы вучымся ўцякаць ад чужых не таму, што баімся дыялогу, а таму, што разумеем разбуральную сілу хлусні, якая заўсёды пачынаецца з абяцанняў, што не маюць пад сабой падмурка любові. Сапраўдны Пастыр не маніпуліруе пачуццямі, але звяртаецца да свабоды асобы, запрашаючы яе да паўнаты быцця ў Богу.
Калі слухачы сённяшніх евангельскіх слоў сутыкаюцца з неразуменнем глыбіні навукі Хрыста, Пан выкарыстоўвае яшчэ больш выразны вобраз, называючы сябе брамай для авечак. Брама — гэта не проста перашкода для ворагаў, але перш за ўсё адзіны легальны і збаўчы пункт доступу да жыццядайнай пашы. Хрыстус з’яўляецца тым адзіным пасярэднікам, праз якога чалавек уваходзіць у Божае Валадарства, атрымліваючы доступ да ласкі і праўды. Без гэтай брамы любыя чалавечыя намаганні дасягнуць Бога застаюцца марнымі, бо толькі ва ўцелаўленні Божага Сына неба адкрылася для зямлі.
Быць брамай (грэц. ἡ θύра) азначае быць адзіным шляхам, які забяспечвае бяспеку ўваходу і свабоду выхаду. Хрыстус не замыкае чалавека ў клетцы правілаў, але адкрывае яму прастору, дзе ласка становіцца паветрам, а вера — святлом. Праз гэтую Браму мы праходзім кожны раз, калі прыступаем да Сакрамэнтаў, асабліва да святой Камуніі, дзе наша чалавечая прырода яднаецца з Божай. Гэта адзіны ўваход, які вядзе не да страты сябе, а да сапраўднага аднаўлення, бо па-за Хрыстом кожны шлях рана ці позна заканчваецца тупіком граху і адчужанасці.
Злодзей заўсёды шукае схаваныя шляхі і карыстаецца цемрай, каб завалодаць тым, што яму не належыць. У духоўным плане гэта праяўляецца ў спробах падмяніць Божую праўду чалавечымі меркаваннямі, якія не патрабуюць ахвярнасці, але абяцаюць хуткі камфорт. Калі лідары супольнасці не жывуць Хрыстом, яны становяцца прычынай рассейвання статка, бо іх уласныя інтарэсы заўсёды пераважаюць над дабром бліжняга. Таму кожны хрысціянін пакліканы пільна сачыць, каб яго сэрца не стала здабычай тых, хто прапануе жыццё без крыжа, бо такі шлях пазбаўлены і радасці ўваскрасення.
Кантраст паміж мэтамі злодзея і місіяй Збаўцы дасягае сваёй кульмінацыі ў апісанні вынікаў іх дзейнасці. Злодзей прыходзіць, каб красці, забіваць і нішчыць, што з’яўляецца сутнасцю д’ябальскай стратэгіі — пазбавіць чалавека Божага вобраза і надзеі на будучыню. Насуперак гэтаму, прыход Езуса мае на мэце дараванне жыцця ў поўні, якое перавышае біялагічнае існаванне. Гэтае жыццё (грэц. ζωὴ) — ёсць удзел у самім жыцці Найсвяцейшай Тройцы, якое пачынаецца тут, на зямлі, праз веру і Сакрамэнты, і знаходзіць сваю дасканаласць у вечнасці.
Жыццё ў дастатку, пра якое кажа Пан, не азначае матэрыяльнага багацця або адсутнасці праблем, але азначае крыніцу ласкі, якая дазваляе пераадольваць любыя выпрабаванні з радасцю і супакоем. Гэты дастатак выяўляецца ў здольнасці любіць, прабачаць і ахвяраваць сабой, што з’яўляецца найвышэйшым праяўленнем чалавечай годнасці. Пан Езус прыносіць нам не проста набор правілаў, а сваю ўласную асобу, якая становіцца для нас крыніцай сілы і натхнення. Калі мы прымаем гэтае жыццё, мы становімся жывымі сведкамі ўваскрасення, здольнымі змяняць свет вакол сябе праз ласку Бога.
Евангелле ў сённяшні дзень запрашае кожнага з нас да глыбокага рахунку сумлення адносна таго, каго мы слухаем і за кім ідзём у сваім штодзённым выбары. Мы пакліканы нанова адкрыць прыгажосць голасу нашага Пастыра, які ніколі не стамляецца клікаць нас па імені і весці да зялёных пашаў свайго Касцёла. Прызнаючы Хрыста адзінай брамай, мы атрымліваем упэўненасць, што наша жыццё знаходзіцца ў надзейных руках, і ніякі злодзей не зможа выкрасці нас з Божай міласэрнасці. Давайце з адкрытым сэрцам адкажам на гэты заклік, каб мець у сабе тое жыццё ў поўні, якое Збаўца прапануе кожнаму, хто давярае Яму свой шлях і свой лёс. Нашае пакліканне — быць часткай гэтага статка, які праз паслухмянасць веры сведчыць свету пра вечнае Валадарства любові і праўды, дзе сам Пан будзе нашым святлом і нашай узнагародай. Праз прыняцце Хрыстовай навукі мы становімся здольнымі бачыць прысутнасць Бога ў кожным чалавеку, якога сустракаем на сваім шляху, і несці ім надзею, якая ніколі не пасароміць. Няхай наш Добры Пастыр заўсёды будзе наперадзе нас, асвятляючы наш крок і даючы нам адвагу сведчыць аб Яго бясконцай любові ва ўсе дні нашага жыцця.
Разважанне падрыхтаваў кс. кан. д-р Сяргей Сурыновіч