[1]Евангелле Мц 10, 26–33
У той час: Езус сказаў сваім Апосталам: Не бойцеся людзей, бо няма нічога схаванага, што б не адкрылася, і нічога патаемнага, што б не стала вядомым. Што кажу вам у цемры, гаварыце на святле, і што на вуха чуеце, прапаведуйце на дахах. Не бойцеся тых, хто забівае цела, душы ж не могуць забіць; а бойцеся больш таго, хто можа і душу, і цела загубіць у геене. Ці ж не два вераб’і прадаюцца за ас? I ніводзін з іх не ўпадзе на зямлю без волі Айца вашага.
У вас жа і валасы на галаве палічаны. Таму не бойцеся: вартыя вы больш за многіх вераб’ёў. Так кожнага, хто вызнае Мяне перад людзьмі, і Я прызнаю перад Айцом Маім, які ў нябёсах. А хто адрачэцца ад Мяне перад людзьмі, ад таго і Я адракуся перад Айцом Маім, які ў нябёсах.
У разважаннях над словамі сённяшняга Евангелля мы непазбежна сутыкаемся з адной з самых глыбокіх, балючых і ўніверсальных праблем чалавечага існавання — праблемай унутранага страху. Страх суправаджае чалавецтва ад самага пачатку гісторыі, з таго трагічнага моманту ў Эдэмскім садзе, калі пасля грэхападзення першы чалавек схаваўся ад аблічча свайго Стварыцеля, прызнаўшыся, што збаяўся сваёй адкрытасці і безабароннасці. Гэты першародны страх глыбока ўкараніўся ў нашую скажоную грахом натуру, набываючы ў штодзённым жыцці самыя розныя формы: ад трывогі за матэрыяльны дабрабыт да экзістэнцыяльнага жаху перад хваробамі і непазбежнай смерцю. Страх часта паралізуе нашыя добрыя рашэнні, прымушае насіць маскі і, што самае небяспечнае, узводзіць мур недаверу паміж намі і Богам, прымушаючы бачыць у Ім хутчэй суровага суддзю, чым любячага Айца. Менавіта таму Езус Хрыстус, адпраўляючы сваіх вучняў у свет, тройчы паўтарае магутны і вызваляючы заклік: «Не бойцеся!». Гэта не проста таннае псіхалагічнае суцяшэнне, а фундаментальная духоўная дэкларацыя, гарачы заклік да радыкальнага даверу Богу, чыя ўлада і любоў бясконца пераўзыходзяць любую зямную небяспеку.
Словы Хрыста пра тое, што няма нічога схаванага, што б не адкрылася, і нічога патаемнага, што б не стала вядомым, адкрывае перад намі надзвычай глыбокую праўду. Гэта не толькі строгае эсхаталагічнае папярэджанне пра Апошні Суд, дзе кожнае сумленне будзе выстаўлена на пранізлівае святло Божай праўды. Гэта — перш за ўсё — радаснае прароцтва пра непазбежны гістарычны трыумф самога Евангелля. Хрысціянства ніколі не магло і не павінна разглядацца як прыватны філасофскі клуб або нейкая таямнічая эзатэрычная секта для выбраных. Тое, што Езус давяраў сваім вучням у цемры неразумення сучаснікаў або ў вузкім коле падчас начных размоў, павінна было стаць універсальнай праўдай, здольнай перамяніць аблічча ўсёй зямлі. Абвяшчэнне «на дахах» — гэта моцная метафара публічнай дэкларацыі новага Валадара сусвету. Сёння гэтыя дахі — гэта нашыя працоўныя месцы, універсітэты, сацыяльныя сеткі і штодзённыя размовы. Хрыстус патрабуе ад нас выхаду з зоны ўласнага камфорту на плошчы сучасных арэапагаў, каб святло нашай веры асвятляла цемру гэтага свету.
Далей Збаўца праводзіць выразную і жыццёва важную мяжу паміж страхам фізічным і страхам духоўным, дапамагаючы нам зразумець дуалізм чалавечай прыроды. Ён кажа не баяцца тых, хто забівае цела, але не можа забіць душу (пар. Мц 10, 28). У гэтых словах схавана размежаванне паміж страхам нявольніка перад жорсткім гаспадаром і любячай асцярожнасцю дзіцяці перад Айцом. Зямныя тыраны, несправядлівыя палітычныя сістэмы, пераследнікі і нават самыя страшныя хваробы маюць уладу выключна над зямной палаткай нашага фізічнага цела. Яны могуць забраць у нас маёмасць, свабоду або біялагічнае жыццё, але яны абсалютна бяссільныя перад унутраным свяцілішчам чалавечай душы. Сапраўдная смерць — гэта не спыненне біялагічных функцый арганізма, а страта асвячальнай ласкі. Хрыстус, клічучы чалавека за сабой, заўсёды кліча яго прыйсці і памерці — памерці для свайго ўласнага эгаізму, для духу гэтага свету, пазбаўляючы веру ад любой ілюзіі «таннай ласкі». Таму адсутнасць страху перад людзьмі з’яўляецца натуральным вынікам поўнага паглынання сэрца святым страхам Божым.
У сённяшнім секулярным свеце забойства цела рэдка прымае форму адкрытага фізічнага пераследу ці крывавага мучаніцтва. Значна часцей і падступней сучасны свет спрабуе забіць дух хрысціяніна праз сацыяльную маргіналізацыю, інтэлектуальнае высмейванне, стыгматызацыю ў медыяпрасторы і стварэнне атмасферы, у якой адкрытае вызнанне маральных прынцыпаў лічыцца нечым непрыстойным, неталерантным і састарэлым. У такім кантэксце заклік Езуса не баяцца людзей набывае новае, надзвычай актуальнае гучанне. Гэта магутны заклік да інтэлектуальнай і маральнай мужнасці, да здольнасці ісці супраць плыні так званай паліткарэктнасці і не паддавацца сучаснай дыктатуры рэлятывізму. Найвялікшай пагрозай для вернікаў сёння з’яўляецца «ціхая апастазія» — стан, калі людзі фармальна не адракаюцца ад Касцёла, але іхняе штодзённае жыццё цалкам пазбаўлена любога хрысціянскага сведчання і падпарадкавана выключна спажывецкім інстынктам. Гэта і ёсць тое самае штодзённае, нябачнае адрачэнне ад Хрыста перад людзьмі, якое вядзе да духоўнага паралічу.
Папярэджваючы пра небяспеку, Езус выкарыстоўвае паняцце «геены». Гістарычна геена — гэта даліна Гіном каля Ерузалема, месца, дзе ў старажытнасці адбываліся ідалапаклонніцкія ахвярапрынашэнні, а пазней пастаянна спальвалася гарадское смецце. Гэта надзвычай яскравы біблейскі вобраз вечнага агню і раскладання, які апісвае стан канчатковага аддзялення ад Бога. Баяцца таго, хто можа загубіць душу ў геене, зусім не азначае мець паранаідальны, нездаровы жах перад сатаной, чыя ўлада жорстка абмежаваная самім Стварыцелем. Хутчэй — гэта строгае папярэджанне перад нашай уласнай здольнасцю да самазнішчэння праз свядомы, цяжкі грэх. Бог настолькі шануе нашую свабодную волю, што з болем дазваляе нам выбраць вечную ізаляцыю ад Ягонай любові. Таму сапраўдны святы страх — гэта страх страціць найвышэйшае Дабро, страх змарнаваць неацэнны дар збаўлення праз уласную абыякавасць або кампрамісы са злом.
Каб канчаткова пераадолець гэтую экзістэнцыяльную трывогу, Хрыстус адкрывае перад намі кранальны і велічны вобраз Божага Провіду. Ён звяртаецца да прыкладу звычайных вераб’ёў, якія прадаваліся за «ас» — адну з самых дробных, амаль нічога не вартых медных манет тагачаснай імперыі. Гэта класічны біблейскі аргумент ад меншага да большага. Калі Божы Провід дасканала і бездакорна ахоплівае нават такія мізэрныя элементы стварэння, якія не маюць амаль ніякай камерцыйнай каштоўнасці для свету, наколькі ж больш Ён клапоціцца пра чалавека — вянок стварэння, адкуплены бясцэннай Крывёю Збаўцы на крыжы! Божая любоў мае характар максімальнай канкрэтнасці. Наш Бог — гэта не халодны гадзіншчык, які запусціў механізм сусвету і абыякава сышоў; Ён — Бог найдрабнейшых дэталяў. Вобраз палічаных валасоў на галаве — гэта метафара найвышэйшай ступені інтымнасці і асабістай увагі Стварыцеля да свайго стварэння. Усведамленне гэтага ўсеабдымнага і пяшчотнага клопату з’яўляецца адзіным надзейным і непахісным падмуркам для хрысціянскай надзеі ў часы найцяжэйшых жыццёвых выпрабаванняў.
Глыбокі ўнутраны супакой, які нараджаецца з такога даверу да Провіду, павінен абавязкова праяўляцца ў знешнім і мужным вызнанні веры, бо хрысціянскі догмат і нашае духоўнае жыццё маюць фундаментальна сацыяльнае вымярэнне. Касцёл не можа існаваць выключна для самога сябе; ягоная галоўная мэта і сутнасць — евангелізаваць свет. Кожны ахрышчаны без выключэння пакліканы быць прарокам у сваім асяроддзі. Мы не маем права паддавацца духоўнай ляноце або ўнутранай ізаляцыі, хаваючыся ў бяспечных і ўтульных мурах нашых святынь. Евангельскі імператыў патрабуе ад нас быць супольнасцю, якая смела і рашуча выходзіць вонкі, на экзістэнцыяльныя перыферыі грамадства, да тых, хто згубіў сэнс жыцця, не баючыся запэцкацца брудам рэальнай штодзённасці, каб прынесці туды аздараўленне.
У гэтым працэсе надзвычай важна навучыцца мастацтву распазнання духаў. Любы ўнутраны голас, які выклікае ў нас паралізуючы страх перад людзьмі, роспач, пачуццё безнадзейнасці або жаданне баязліва схаваць сваю вернасць Евангеллю, ніколі не паходзіць ад Бога. Гэта дзеянне злога духа, які імкнецца абясцэніць нашае пакліканне. З іншага боку, сапраўдны голас Бога заўсёды суправаджаецца ўнутраным супакоем і глыбокай яснасцю. Нават тады, калі Ён заклікае нас да выканання надзвычай складанай, балючай і небяспечнай жыццёвай місіі, Ягоны голас заўсёды суцяшае і нагадвае пра нашую непаўторную вартасць перад Айцом.
Заключныя словы Хрыста пра прызнанне або адрачэнне літаральна пераносяць нас у велічную залу эсхаталагічнага суда. У гэтай нябеснай зале Езус абяцае выступаць у ролі нашага найлепшага Абаронцы. Умова вельмі простая: калі мы тут, на зямлі, бяром на сябе ролю абаронцаў Ягонай праўды перад часта варожым і абыякавым светам, Ён возьме на сябе абарону нашай душы перад прастолам дасканалай Божай Справядлівасці. Гэтая мужнасць вызнання немагчымая для чалавека ў ягонай самотнай слабасці, яна з’яўляецца выключна шчодрым плёнам дзеяння Духа Святога, які надзяляе вернікаў дарам святой адвагі.
Таму кожны з нас павінен заўсёды памятаць пра сваю каралеўскую годнасць, незгладжальна атрыманую ў сакрамэнце хросту. Усведамленне таго, што мы выкупленыя Крывёю Хрыста і з’яўляемся аб’ектам пяшчотнага клопату Нябеснага Айца, робіць нас фактычна неўразлівымі да духоўнага знішчэння. Наш галоўны штодзённы абавязак — гэта трансляцыя гэтай непахіснай упэўненасці ў стомлены, згублены і спалоханы свет. Хрыстос прапануе нам сёння радыкальны маніфест сапраўднай духоўнай свабоды, якая нараджаецца з разумення таго, што канчатковае слова ў гісторыі належаць не пракурорам гэтага свету, не палітычным дыктатарам і не зменлівай грамадскай думцы, а Праўдзе. Свет ужо пераможаны на Крыжы. Няхай Дух Святы назаўсёды вызваліць нас ад паралізуючай трывогі, каб мы маглі з радасцю і надзеяй стаяць у праўдзе, адчыняючы насцеж дзверы Хрысту і нястомна прапаведуючы Добрую Навіну, якая здольная вылечыць кожнае чалавечае сэрца ад ягоных найглыбейшых страхаў.
Разважанне падрыхтаваў кс. кан. д-р Сяргей Сурыновіч