25 гадоў адноўленай парафіі святога Антонія ў Віцебску: гісторыя і сучаснасць

^[1]

У наступным годзе парафія святога Антонія Падуанскага ў Віцебску будзе адзначаць юбілей свайго аднаўлення. З гэтай нагоды рэдакцыя Каталіцкага Весніка паразмаўляла з яе цяперашнім пробашчам ксяндзом канонікам доктарам Сяргеем Сурыновічам. 

— Шаноўны ксёндз Сяргей, у 2026 годзе парафія святога Антонія адзначае 25-годдзе свайго аднаўлення. Што для Вас значыць гэты юбілей?

— Для мяне гэта вялікая радасць і знак Божай ласкі. За чвэрць стагоддзя наша парафія стала жывою супольнасцю, дзе людзі не толькі моляцца, але і сустракаюцца, падтрымліваюць адзін аднаго, вучацца быць сапраўднай хрысціянскай сям’ёй. Юбілей — гэта асаблівая нагода падзякаваць Богу за дар веры і ўсім тым, хто сваімі намаганнямі, ахвярамі і малітвамі будаваў і падтрымліваў наш касцёл.

Мы адзначаем не толькі 25-годдзе адноўленай парафіі, але і 350-годдзе гістарычнай. Гэтая дата нагадвае нам пра глыбокія карані нашай супольнасці. Кляштар быў фундаваны яшчэ ў 1676 годзе ваяводам віцебскім Янам Антоніем Храпавіцкім. У 1685 годзе былі ўзведзены першыя драўляныя будынкі, якія, на жаль, неаднаразова гарэлі і патрабавалі аднаўлення. У 1737 годзе пачалося будаўніцтва мураванага касцёла і кляштара на сродкі Казіміра і Тэклі Саковічаў, а ў 1768 годзе святыня была ўрачыста асвечана беларускім біскупам-суфраганам Феліксам Тавянскім. Такім чынам, падмуркі нашай парафіі былі закладзены ў Віцебску яшчэ ў XVII стагоддзі, і сёння мы з удзячнасцю працягваем гэтую традыцыю.

Але трэба адзначыць і самы складаны перыяд у новай гісторыі парафіі. Калі яна адраджалася ў канцы ХХ стагоддзя, вернікі атрымалі ў распараджэнне не касцёл, а будынак былога клуба па вуліцы Гагарына, які знаходзіўся ў трагічным стане. Менавіта там пачыналася жыццё адноўленай парафіі: у цяжкіх умовах, сярод руін, з вялікай патрэбай у рамонце і аднаўленні. Гэтая праца, клопат і адказнасць леглі на плечы тагачаснага пробашча парафіі — сённяшняга біскупа Віцебскага Алега Буткевіча. Ён разам з парафіянамі і валанцёрамі здолеў ператварыць занядбаны клуб у жывы дом малітвы, закласці падмуркі супольнасці, якая сёння адзначае свой юбілей. Гэта сведчанне веры, настойлівасці і любові да Касцёла, якое мы асабліва ўдзячна ўспамінаем у гэты святочны год.

— Якія асноўныя напрамкі дзейнасці парафіі сёння?

— У першую чаргу гэта абвяшчэнне Божага Слова, малітва і сакрамэнты. Без гэтага няма жыцця Касцёла. Мы стараемся, каб кожная Імша, кожная катэхеза і кожная сустрэча былі крыніцай веры і надзеі для людзей. Асаблівае месца займае катэхізацыя: мы вучым дзяцей і дарослых, каб яны маглі глыбей разумець Евангелле і жыць паводле яго. Асабліва важна праца з моладдзю, бо яна — будучыня парафіі і ўсяго Касцёла.

Касцёл — гэта не толькі месца літургіі, але і дом супольнасці. Мы падтрымліваем сем’і, наведваем хворых, арганізуем культурныя і духоўныя сустрэчы. Асабліва важныя нашы супольнасці: “Маці ў малітве”, якія моляцца за дзяцей і сем’і, і Францішканскі Ордэн Свецкіх, што жыве духам святога Францішка ў штодзённым жыцці.

Вялікай часткай нашай місіі стала служэнне ў Сацыяльным Пансіёне “На Дзвіне” па вуліцы Фрунзе. Гэта момант духоўнай падтрымкі і надзеі для жыхароў Дома інтэрната для састарэлых і інвалідаў. Кожны першы чацвер месяца там цэлебруецца Святая Імша. Валанцёры не толькі дапамагаюць падчас літургіі, але і рэгулярна наведваюць палаты хворых, прыносячы ім цеплыню, малітву і чалавечую прысутнасць. Гэта сведчыць, што наша парафія жыве не толькі літургіяй, але і канкрэтнай дабрачыннай дзейнасцю.

Вельмі важным напрамкам нашай працы стала таксама падтрымка людзей, якія змагаюцца з залежнасцю. У касцельных памяшканнях тры разы на тыдзень сустракаюцца групы ананімных алкаголікаў. Для гэтых людзей гэта не проста сустрэчы, а сапраўдная дарога да выздараўлення і новага жыцця. Тут яны знаходзяць падтрымку, разуменне і сілу, каб пераадольваць цяжкасці. Мы бачым, як супольная малітва, сведчанне і братэрская дапамога становяцца крыніцай надзеі і аднаўлення. Гэта служэнне вельмі каштоўнае, бо паказвае, што Касцёл адкрыты для ўсіх, асабліва для тых, хто шукае выратавання і новы пачатак.

Як пробашч я бачу сваё галоўнае заданне ў тым, каб зрабіць парафію адной вялікай з’яднанай сям’ёй. Каб кожны парафіянін адчуваў сябе патрэбным і дарагім, каб ніхто не быў забыты. Асаблівую ўвагу мы надаём сем’ям і дзецям, бо яны — наша будучыня. Калі мы будзем разам клапаціцца пра іх, падтрымліваць у веры і любові, то парафія будзе расці моцнай, жывой і адкрытай для ўсіх.

— Ксёндз Сяргей, акрамя пастырскай працы ў парафіі, Вы вядомыя таксама як даследчык і выкладчык. Раскажыце, калі ласка, пра сваю навуковую дзейнасць.

— У 2019 годзе я меў гонар абараніць доктарскую дысертацыю. Маё даследаванне было прысвечана вельмі спецыфічнай, але надзвычай важнай тэме: «Прынцыпы ўтварэння антрапонімаў і тапонімаў у перакладах Новага Запавету на сучасную беларускую мову». Гэта праца на катэдры экзэгетыкі Новага Запавету тэалагічнага факультэта Інстытута біблійных навук. Я імкнуўся паказаць, як імёны ўласныя і геаграфічныя назвы са старажытнагрэцкай мовы могуць быць перададзеныя па-беларуску так, каб захоўвалася дакладнасць арыгіналу і пры гэтым натуральнасць для сучаснага чытача.

Акрамя таго, я распрацаваў практычную сістэму транскрыпцыі імёнаў і назваў, каб зрабіць беларускія пераклады Бібліі больш аднастайнымі і зразумелымі. Гэтая праца важная не толькі для навукі, але і для пастырскай практыкі: людзі павінны мець тэкст Святога Пісання, які гучыць натуральна, прыгожа і набліжае іх да Бога.

Сваю навуковую дзейнасць я злучаю з выкладаннем. Я чытаю курс Старога Запавету ў Катэхетычным каледжы ў Баранавічах, дзе рыхтую будучых настаўнікаў рэлігіі. Для мяне гэта асаблівая адказнасць: перадаваць веды і натхненне тым, хто будзе працаваць з дзецьмі і моладдзю. Тут навука і пастырства сустракаюцца: даследаванне мовы Святога Пісання дапамагае лепш разумець яго глыбіню, а выкладанне дае магчымасць дзяліцца гэтым разуменнем з іншымі. Гэта служэнне Касцёлу праз адукацыю і фармацыю, праз падрыхтоўку тых, хто будзе несці веру далей.

Асобна хачу адзначыць катэхізацыю дарослых. Кожны другі аўторак у нашым касцёле праходзяць заняткі па вывучэнні Святога Пісання. Інтарэс да гэтых сустрэч вельмі вялікі: людзі літаральна бягуць з працы, каб паспець на заняткі. Гэта сведчыць, што парафіяне прагнуць глыбей разумець Божае Слова, адкрываць яго сэнс для свайго жыцця. Такія сустрэчы становяцца не толькі навучаннем, але і супольным шляхам веры: мы разам адкрываем багацце Бібліі, вучымся слухаць Бога і жыць паводле Яго слова. Гэта яшчэ адзін доказ таго, што наша парафія жыве не толькі літургіяй, але і пастаянным пошукам духоўнай глыбіні.

— Вядома, што Вы не толькі святар і навуковец, але і мастак. Раскажыце, калі ласка, пра Вашую мастацкую дзейнасць.

— Мастацтва для мяне — гэта яшчэ адна мова, праз якую можна гаварыць пра веру і пра чалавека. Яно дапамагае перадаваць тое, што цяжка выказаць словамі, тое, што не заўсёды можна сказаць у казанні ці лекцыі. У фарбах і формах адкрываецца іншы вымярэнне духоўнасці, дзе чалавек можа сустрэць Бога праз прыгажосць.

У Віцебску ўжо адбыліся тры мае выставы, і кожная з іх была своеасаблівым сведчаннем таго, як духоўнае і чалавечае могуць сустракацца ў мастацтве. Я імкнуўся паказаць, што жывапіс можа быць не толькі эстэтычным досведам, але і малітвай, пошукам гармоніі паміж традыцыяй і сучаснасцю, паміж святлом і ценем, паміж чалавечым досведам і Божай прысутнасцю.

Гэта не проста жывапіс дзеля эстэтыкі. Для мяне важна, каб мастацтва служыла малітве, каб яно адкрывала сэрцы і думкі, каб чалавек, гледзячы на карціну, адчуваў не толькі прыгажосць, але і заклік да роздуму, да сустрэчы з Богам.

Выставы ў Віцебску сталі добрай нагодай для дыялогу. Людзі прыходзілі, задавалі пытанні, дзяліліся сваімі ўражаннямі. Гэта сведчыць, што мастацтва можа быць мастком паміж Касцёлам і грамадствам, паміж асабістым досведам і супольнай верай. Для мяне гэта вельмі каштоўна: бачыць, як праз мастацтва адкрываецца шлях да размовы пра духоўнае, пра надзею і пра любоў.

— Ойча, як Вы бачыце ролю мастацтва ў жыцці Касцёла?

— Касцельнае мастацтва заўсёды было не проста ўпрыгожаннем, але асаблівай мовай веры. Яно дапамагае чалавеку ўвайсці ў таямніцу малітвы, адкрыць сэрца для Бога і адчуць Яго прысутнасць. Фрэскі, абразы, скульптуры, арганная музыка — усё гэта не толькі эстэтычныя формы, але і катэхізацыя, бо праз мастацтва мы вучымся бачыць Божую праўду і прыгажосць. Чалавек, які прыходзіць у святыню, можа нават без слоў адчуць святасць прасторы праз мастацтва, якое гаворыць пра веру праз колер, форму і сімволіку. Таму мы вельмі ўдзячныя мастакам, якія працуюць для касцёла, бо іх творы становяцца часткай малітоўнага жыцця і дапамагаюць вернікам засяродзіцца на галоўным — сустрэчы з Богам. ^[4]

Сакральнае мастацтва — гэта не проста прыгожыя выявы, архітэктура ці музыка. Гэта асаблівы дар, які нараджаецца з веры і служыць адзінай мэце: прывесці чалавека да Бога, адкрыць яго душу для малітвы і асвячэння. У гісторыі Касцёла мастацтва заўсёды было мовай духоўнасці, якая перадае тое, што цяжка выказаць словамі, і адкрывае сэрца для святла Божай ласкі.

Мастак, які працуе для Касцёла, не з’яўляецца толькі прафесіяналам у сваёй галіне. Ён павінен быць сведкам веры. Ягоная праца патрабуе не толькі таленту, але і пакорлівасці перад тым, што ён стварае не для сябе, а для супольнасці і для Бога. Сапраўдны творца сакральнага мастацтва жыве ўнутраным жыццём малітвы, бо толькі праз асабісты досвед сустрэчы з Хрыстом ён здольны перадаць святло Божай праўды ў фарбах, камені ці гуках.

— У наш час у касцёлах часта з’яўляецца сучаснае мастацтва. Хто вырашае яго мэтазгоднасць, сюжэтнасць і вобразнасць? Ці існуе нейкая цэнзура?

— Сакральнае мастацтва заўсёды павінна служыць малітве, быць годным і адпавядаць духу літургіі. Гэта не проста эстэтычнае аздабленне святыні, а частка катэхізацыі і духоўнага жыцця. Праз абразы, фрэскі, скульптуры і музыку чалавек можа глыбей адчуць Божую прысутнасць, адкрыць сэрца для малітвы. Таму святар і парафія павінны вельмі ўважліва ставіцца да таго, што з’яўляецца ў святыні, бо кожны элемент уплывае на духоўны досвед вернікаў.

Аднак галоўныя “цэнзары” ў касцёле — гэта самі парафіяне. Святыня існуе для іх, і менавіта яны маюць права сказаць, што дапамагае ім у малітве, а што перашкаджае. Калі сучаснае мастацтва адкрывае сэрца для Бога, узбагачае духоўны досвед і дапамагае засяродзіцца, яно знаходзіць сваё месца ў касцёле. Але калі людзі адчуваюць, што нейкі элемент выклікае непакой, адцягвае ўвагу ці нават правакуе, то Касцёл абавязаны рэагаваць.

Асабліва гэтая рэакцыя павінна быць хуткай і катэгарычнай, калі сучаснае мастацтва не служыць малітве, а становіцца крыніцай раздражнення і падзелу. Парафіяне маюць поўнае права патрабаваць, каб іх касцёл быў сапраўдным домам малітвы і сустрэчы з Богам, а не месцам дыскамфорту і змешаных пачуццяў. І яны выказваюць свае заўвагі, кіруюць просьбы, патрабуюць увагі да сваіх патрэбаў — і гэта нармальна, бо святыня належыць супольнасці.

Тут важна падкрэсліць і адказнасць мастакоў, якія ствараюць творы для касцёла. Яны павінны быць свядомымі, што іх праца — гэта не выстава і не дэманстрацыя асабістага таленту, а служэнне малітве людзей. Тут патрэбна асаблівая пакорлівасць: мастак павінен памятаць, што яго твор будзе стаяць перад вачыма вернікаў падчас малітвы, і таму ён мусіць дапамагаць, а не перашкаджаць у сустрэчы з Богам. “Мастацтва ў касцёле — гэта не выстава, а малітва ў фарбах і формах.”

Такім чынам, мэтазгоднасць мастацтва ў касцёле вызначаецца не толькі прадпісаннямі і пастырскай мудрасцю, але і традыцыяй, унутраным светам верніка і жывым досведам парафіянаў. І калі ёсць скаргі, калі нешта перашкаджае парафіянам, мы павінны шукаць выйсце і рэагаваць на просьбы людзей, каб мастацтва сапраўды служыла веры, супакою і адзінству парафіі.

— У прэсе з’яўляліся паведамленні пра тое, што ў касцёле святога Антонія былі замаляваныя некаторыя фігуры на фрэсках. Чаму гэта адбылося?

— Найперш трэба сказаць адкрыта: у касцёле няма месца для сенсацый і жоўтай прэсы, якая шукае правакацыі. Такія матэрыялы часта не маюць нічога агульнага з праўдай, а будуюцца на домыслах і фантазіях. Святыня — гэта дом малітвы, і мастацтва ў ёй павінна служыць веры, дапамагаць чалавеку засяродзіцца на галоўным, а не выклікаць спрэчкі ці непакой.

Таму калі некаторыя элементы фрэскі пачалі адцягваць увагу ад цэнтральнай таямніцы — ад Хрыста і Яго Уваскрасення, — пытанне ўзнялі самі парафіяне. На працягу многіх гадоў паступалі катэгарычныя заўвагі і скаргі, і ў выніку супольнасць прыняла рашэнне, што пэўныя вобразы трэба прыбраць. Гэта не было воляй аднаго чалавека, а менавіта патрабаваннем людзей, якія хацелі, каб іх касцёл заставаўся прасторай малітвы і супакою.

Фігура жанчыны была намаляваная ў правакацыйным ракурсе і размяшчалася акурат над амбонам, адкуль чытаецца Божае Слова. Для многіх вернікаў гэта выглядала недарэчна і выклікала незадаволенасць, а часам нават згаршэнне. Каб пазбегнуць непатрэбных спрэчак і каб нічога не перашкаджала малітве, парафіяльная супольнасць настойліва патрабавала прыбраць гэты вобраз, які змяшчаўся акурат заўсёды перад іх вачыма падчас малітвы як і наступны.

Што да жаўнераў, то яны былі паказаныя ў сучасным вайсковым адзенні. Парафіяне неаднаразова казалі: мы жывём у мірнай краіне, молімся заўсёды аб супакоі, беларусы — мірныя людзі. Таму падобныя вобразы выклікалі ў іх неадназначныя пачуцці і непакой. Каб пазбегнуць непатрэбных інтэрпрэтацый і каб фрэска заставалася чыстым сведчаннем веры, а не прычынай спрэчак і раздражнення, парафіяне настойліва патрабавалі прыбраць і гэтыя выявы.

Варта падкрэсліць, што гэтае рашэнне людзей не павінна ўспрымацца як абраза для мастака. Кожны творца, які бярэцца за працу ў касцёле, загадзя разумее: яго твор ахвяраваны Богу і службе людзям. Ён становіцца часткай святыні і служыць супольнасці, а не асабістай славе, хоць талент і адукацыя мастака заслугоўваюць пашаны. Але касцёл — гэта не выставачная зала і не дэманстрацыя мастацкіх здольнасцяў, а прастора малітвы. Таму так важна, каб творы для святыні ствараліся веруючымі людзьмі, якія разумеюць гэтыя прынцыпы. Калі парафіяне праз свае заўвагі і просьбы патрабуюць карэкцыі, гэта натуральны працэс, асабліва калі гаворка ідзе пра сучасны жывапіс, новы для нашых касцёлаў і традыцыі.

Мастацтва ў касцёле заўсёды падпарадкоўваецца галоўнай мэце — дапамагчы вернікам у сустрэчы з Богам. Менавіта таму адбылася рэдакцыя па патрабаванні парафіянаў: каб твор заставаўся сродкам малітвы, а не крыніцай падзелу ці непакою. Святыня — гэта дом Божы і адначасова дом супольнасці, і мастацтва тут павінна дапамагаць у сустрэчы з Богам, а не перашкаджаць, нават калі гэта мастацтва на самым вышэйшым узроўні прафесійнасці і спосабу выканання.

— Што б Вы хацелі пажадаць парафіянам і гасцям на юбілей?

— Найперш я хачу пажадаць, каб кожны чалавек, які пераступае парог касцёла святога Антонія, адчуваў сябе тут як дома — у прасторы, дзе пануе супакой, цеплыня і братэрства. Каб вера была для ўсіх крыніцай сапраўднай радасці, надзеі і духоўнай моцы, якая падтрымлівае ў цяжкія хвіліны і натхняе на добрыя справы.

^[5]

Хачу, каб мы разам працягвалі будаваць супольнасць, дзе традыцыя і малітва не проста захоўваюцца, але жывуць і дыхаюць, служачы Богу і людзям. Каб наш касцёл быў месцам сустрэчы пакаленняў: дзе дзеці вучацца веры і адкрываюць яе прыгажосць, моладзь знаходзіць сэнс і дарогу ў жыцці, а старэйшыя адчуваюць пашану, падтрымку і ўдзячнасць за іх сведчанне.

Святы Антоній Падуанскі — наш апякун і прыклад святасці, які дапамагае знаходзіць згубленае: не толькі рэчы, але і згублены супакой, згубленую надзею, згубленую любоў. Няхай яго заступніцтва вядзе нас да гармоніі і адзінства, каб парафія і надалей заставалася месцам, дзе людзі адкрываюць для сябе Бога, знаходзяць веру, надзею і любоў, а таксама адчуваюць, што яны — частка вялікай сям’і Касцёла.

Юбілей — гэта не толькі падзея мінулага, але і заклік да будучыні. Хачу пажадаць, каб мы разам ішлі наперад, захоўваючы спадчыну і адначасова адчыняючы дзверы для новых пакаленняў. Каб наш касцёл заўсёды быў жывою святыняй, дзе мастацтва, малітва і супольнасць утвараюць адзінае цэлае, а кожны чалавек адчувае сябе патрэбным і дарагім.

Размаўляла Лаліта Арлоўская, 

Фота ўзяты з архіву парафіі св. Антонія Падуанскага.