Маці Тэрэза: несці святло тым, хто ў цемры

Маці Тэрэза – арцыбіскупу Пер’е, Асансол, 25 студзеня 1947 г.*:

Ваше Высокопреосвященство, отец Ван Эксем передал, что Вы мне напишете письмо до сих пор не пришло вероятно, все дело в том, что почта здесь работает из рук вон плохо.

Что касается «работы». Я крепко молилась о том, чтобы понять, сколько в идее от моей самости, сколько от эмоций.

Что касается излишней чувствительности, Вы ведь не станете отрицать, что Господь совершил для Вас немало чудес за эти двадцать пять лет. Поэтому Его просьба так же естественна, как и сверхъестественна. А что на нее ответить, зависит только от Вас».

Арцыбіскуп Пер’е – маці Тэрэзе, Калькута, 19 лютага 1947 г.:

“Дорогая мать Мария Тереза, Pax Christi!

Отвечаю на Ваши письма от 13 и 25 января. Как я уже говорил о.Ван Эксему, когда он передал мне Ваше первое письмо, дело слишком серьезно, чтобы оно разрешилось тут же, в один день и даже в один месяц. От Вас сейчас нужно только одно: усердная молитва. Мне же потребуется время не только для молитвенных размышлений, но и для того, чтобы продумать все наперед и понять, каким путем нам должно идти сейчас и в будущем… Я не могу и не стану что-либо говорить о Вашей идее прежде, чем меня вразумит и наставит Святой Дух.

В июле я буду в Риме и, не называя Вашего имени, представлю дело церковным властям, а там посмотрим, одобрят они его или нет.

Надеюсь вернуться в сентябре или октябре. Пока же продолжайте молиться в тишине и духовном мире».

 Маці Тэрэза – арцыбіскупу Пер’е, Асансол, да 7 сакавіка 1947 г.:

“Ваше Высокопреосвященство, огромное спасибо за письмо. Вполне понятно, что сейчас Вы ничего не станете делать и не будете спешить с ответом. Когда-нибудь оно [разрешение] непременно придет, и, уверена, Вы тут же, первым, станете во всем помогать нашей юной Конгрегации.

Вы пишете, что хотели бы представить дело церковным властям в Риме, где его со всей строгостью изучат. Я была бы крайне признательна, если бы Вы поговорили об этом со Святейшим Отцом. Уверена, он поймет.

Расскажите Святейшему Отцу и о том, как мне хочется стать всем для всех. Покажите ему мое последнее письмо. У меня нет доказательств, но я точно знаю, что зовет нас Бог. А если ничего не выйдет, я не боюсь. Даже если одну семью, одно бедное дитя, сделает счастливей любовь Христова, скажите, разве не стоит отдать ради этого все?! Разве это не стоит всех Ваших беспокойств?!

Будьте так добры, передайте о. Ван Эксему, что я не могу писать ему в обход матери настоятельницы. Я привыкла рассказывать ему обо всем, но теперь придется ждать, пока я не увижусь с ним на исповеди».

Арцыбіскуп Пер’е – маці Тэрэзе, 7 сакавіка 1947 г.:

“Дорогая мать Тереза P.X.!

Сердечно благодарю Вас за письмо; я нашел его по возвращении из пастырской поездки в Сантал-Парганас. Из того, о чем Вы пишете, у меня создалось впечатление, будто Вы считаете меня противником Ваших начинаний и усердно молитесь о смягчении моего сердца.

Я не против Вашей задумки и не за нее; положение архиепископа обязывает меня оставаться на данном этапе лицом незаинтересованным. Я приму Божью волю, но прежде она должна быть мне ясна. Вам, наверное, кажется, что все это очень просто, особенно, когда есть кто-то, на кого можно переложить ответственность. Но от того, кто эту ответственность несет, понадобится очень кропотливое различение, молитва, неустанная, усердная молитва и, конечно, готовность исполнить Божью волю, когда она будет явлена несомненно».

Маці Тэрэза перажывала таямнічыя сустрэчы з Хрыстом. Першая такая сустрэча адбылася ў аўторак, 10 верасня 1946 г. Маці Тэрэза ехала на духоўныя практыкаванні ў Дарджылінг, сама ж у той час жыла і працавала ў Калькуце. З гэтага дня яна адлічвала гісторыю новай манаскай сям’і. У рэестры, куды заносяць дадзеныя ўсіх сясцёр, якія ўступаюць у супольнасць, насупраць свайго імя маці Тэрэза пазначыла: “Дата ўваходжання ў кангрэгацыю – 10 верасня 1946 г.” Дазвол на стварэнне новай манаскай супольнасці, дарэчы, маці Тэрэза атрымала толькі ў 1948 г.

Праз некаторы час маці Тэрэза распавяла пра “Голас”, які пачула на шляху ў Дарджылінг:

“Это было словно призвание внутри призвания. Второе призвание. Мне было велено оставить Лорето, где я была счастлива, и выйти на улицу, чтобы служить беднейшим из бедных. Я ехала в поезде, и вдруг явственно услышала, как Бог зовет меня оставить все, следовать за ним в трущобы – служить Ему в бедняках… Я точно знала: это Его воля, и я должна идти за Ним. Сомнений не оставалось: пришло время Его деяний”.

Напачатку а. Ван Эксэм загадаў маці Тэрэзе забыцца пра ўсё, што здарылася ў цягніку. На працягу чатырох месяцаў будучая “калькуцкая святая” прасіла духоўніка дазволіць ёй звярнуцца да арцыбіскупа Калькуцкага, але кожны раз а. Ван Эксэм адмаўляў.

Вось некалькі просьбаў, якія маці Тэрэза запісала ў нататнік у верасні 1946 г. (яна называла іх “Голасам”, і а. Ван Эксэм, і нават арцыбіскуп Пер’е былі схільныя лічыць, што “голас гэты ад Бога”):

“Неужели ты не поможешь? Мне нужны свободные монахини, облеченные в бедность Креста. Мне нужны кроткие монахини, облеченные в послушание Креста. Мне нужны любящие монахини, облеченные в милость Креста.

Ты не умирала ради душ, вот почему тебе безразлично, что с ними будет. Твое сердце никогда не сжималось от скорби, как сердце Моей Матери.

Ты будешь одеваться, как индианка, или, вернее, как Моя Матерь – просто и бедно. Твое нынешнее облачение свято, ибо оно Мой знак. Твое сари тоже будет свято, ибо оно тоже станет Моим знаком.

Мне нужны индийские монахини, Миссионеры милосердия, которые принесут пламя моей любви бедным, больным, умирающим, детям.

Неужели ты Мне откажешь?” **

Агнэс Гонджа Баяджыу нарадзілася ў 1910 г. у македонскім горадзе Скоп’е і была малодшай у сям’і косаўскіх албанцаў. З 12-гадовага ўзросту Гонджа марыць пра прысвячэнне свайго жыцця служэнню бедным. Калі ёй спаўняецца 18 гадоў, Гонджа адпраўляецца ў Ірландыю і ўступае ў ордэн Ларэтанскіх сясцёр. Там абірае сабе новае імя – Тэрэза. Вечныя манаскія шлюбы сястра Тэрэза склала ў 1937 г. у індыйскім Дарджылінгу. З таго часу па звычаі Ларэтанскіх сясцёр яе пачалі называць маці Тэрэзай.

У красавіку 1942 г. маці Тэрэза дае асабісты духоўны абет, які ў дзённікавых запісах фармулюе так: “Обещаю Богу, что исполню все, о чем бы Он ни попросил. Под страхом смертного греха обещаю не отказывать Ему ни в чем”.

У 1946 г. маці Тэрэза ўпершыню пачула “Голас”: просьбу Пана Езуса аб стварэнні супольнасці бедных манахінь, Яго неаднойчы паўторанае “Прагну” і “Няўжо ты Мне адмовіш?”

Да канца 1946 г. маці Тэрэза працавала ў школе Святой Марыі ў Калькуце. Затым яе раптоўна перавялі ў Асансол: пільныя сёстры заўважылі, што маці Тэрэза зашмат часу праводзіць у спавядніцы, магчыма, паміж ёю і духоўнікам “штосьці нячыста”, і на ўсялякі выпадак данеслі касцельнаму начальству пра абаіх – а. Ван Эксэма і маці Тэрэзу. Айцец Селест Ван Эксэм, святар-езуіт бельгійскага паходжання, быў духоўнікам маці Тэрэзы з 1944 г. Яму яна давярала поўнасцю і яму адзінаму адкрыла праўду пра таямнічы “Голас” па дарозе ў Дарджылінг. Першы ліст да арцыбіскупа Пер’е, атрымаўшы дазвол духоўніка, маці Тэрэза напісала з Асансола 25 студзеня 1947 г.

Арцыбіскуп не спяшаўся з адказам, разважаў, чакаў, прасіў маці маліцца і быць паслухмянай свайму ордэну. Маці Тэрэза, ні на хвіліну не забываючыся пра Хрыстова “Прагну”, пісала арцыбіскупу ліст за лістом. “Можаце пачынаць,” – пачула маці Тэрэза 6 студзеня 1948 г. Арцыбіскуп раіўся з духоўнікам маці Тэрэзы, абмяркоўваў ідэю з вядомым ватыканскім багасловам, а таксама з двума святарамі, якія добра ведалі мясцовую сітуацыю. Усе старанна вывучылі запісы маці Тэрэзы (так званыя “просьбы Хрыстовы”, “бачанні і галасы” да ўвагі не прымаліся) і, не дамаўляючыся, вырашылі, што, падтрымаўшы ідэю стварэння новай кангрэгацыі, арцыбіскуп Пер’е не зграшыць супраць разважнасці.

Кангрэгацыя Сясцёр Місіянераў міласэрнасці была створана 7 кастрычніка 1950 г, і арцыбіскуп Пер’е, адказны за новую супольнасць, садзейнічаў і дапамагаў яе развіццю. Адной з мэтаў кангрэгацыі, прапісанай у дэкрэце аб стварэнні, з’яўляецца мэта “спатоліць смагу Хрыстову, Які прагне збаўлення душ”. Ва ўсіх капліцах Місіянераў міласэрнасці на сцяне, побач з распяццем, размешчаны надпіс “Прагну” як напамін пра сэнс і пакліканне кангрэгацыі.

13 сакавіка 1997 г., незадоўга да смерці, маці Тэрэза склала з сябе абавязкі па кіраўніцтве кангрэгацыяй. На той момант ордэн налічваў больш за 4000 сясцёр, якія працавалі ў 610 месцах у 123 краінах свету.

У 2003 г. Папа Ян Павел ІІ аб’явіў маці Тэрэзу бласлаўлёнай, а праз 13 гадоў – 4 верасня 2016 г. – маці Тэрэза была кананізавана. Індыя перайменавала горад Калькуту ў Калкату, каб назва адпавядала бенгальскаму вымаўленню, але пры згадванні ў сувязі з маці Тэрэзай ужываецца старая назва – святая Тэрэза Калькуцкая.

За сваё жыццё маці Тэрэза атрымала больш за 120 прэмій і ўзнагарод, у тым ліку Нобелеўскую прэмію міру ў 1979 г. У штогадовых апытаннях Гэлапа амерыканцы называлі маці Тэрэзу адной з дзесяці самых уплывовых жанчын свету васямнаццаць разоў.

Духоўны шлях маці Тэрэзы меў тры вялікія асаблівасці: асабістае абяцанне, дадзенае ў 1942 г., містычны вопыт, з якога пачалася гісторыя Місіянераў міласэрнасці, і нябачнае саўдзельніцтва ў пакутах Крыжа, у Хрыстовай Галгофе, што праявілася як жыццё ў непрагляднай унутранай цемры. Цемры, якую і апісаць нельга, адзінота, нязменная туга па Богу і боль, які раздзірае сэрца…

“Даже если я когда-нибудь стану святой, – пісала маці Тэрэза, – наверняка окажусь среди “святых тьмы”. Я буду то и дело сбегать с небес, чтобы нести свет тем, кто во мраке”.

Перад тым як пачала працаваць над гэтым артыкулам, я прачытала шмат інфармацыі пра маці Тэрэзу. Пра яе многа пісалі ў сувязі з кананізацыяй 2016 г. І, прызнаюся, спачатку на мяне абрынулася шмат негатыўных звестак, супярэчлівых меркаванняў і незразумелых фактаў. Артыкулы называліся так: “Кому служила мать Тереза: противоречивые факты”; “Блики святых” с падзагалоўкам “Многие сомневаются, стоит ли причислять к лику святых благотворительницу с непрозрачной отчетностью и сомнительными достижениями”; “Святая несвятая жестокая мать Тереза”; “Мафиози Бруско: Если Мать Тереза святая, то я – Иисус Христос!” Я думаю, вы здагадаліся, якой пазіцыі прытрымліваліся аўтары гэтых артыкулаў.

Пачыналіся публікацыі прыблізна так: “Мать Тереза помогла умереть многим, кого можно было вылечить. Поспособствовала тому, чтобы в муках умерли те, кто мог умереть без мук”. Маці Тэрэзу абвінавачвалі ў сувязях з палітыкамі, “адмыванні грошай”, у жорсткім абыходжанні з хворымі (напрыклад, у тым, што людзям не давалі абязбольвальных сродкаў і прапагандавалі “цярпенне для Хрыста”), а таксама ў тым, што тых, хто паміраў, хрысцілі перад смерцю без іх згоды, прыкладаючы да галавы мокры кампрэс.

Пра крытыку маці Тэрэзы абяцаю паразмаўляць з вамі ў наступных нумарах “Каталіцкага Весніка”. Ад сябе скажу зараз, што вышэйпералічаная негатыўная інфармацыя ніяк не абвяргае для мяне ўсё тое, што напісана пра маці Тэрэзу ў хрысціянскіх артыкулах і выданнях. Больш за тое, інакш і быць не можа. Дабрачыннасць заўсёды супярэчлівая справа. Паспрабуйце зрабіць камусьці бескарыслівую добрую справу – і пачуеце шмат тлумачэнняў таго, якія мэты вы ставіце, бескарыслівая добрая справа будзе пададзена апошнім варыянтам, я ўпэўненая. А тое, што маці Тэрэза магла хрысціць людзей, якія паміралі, не чакаючы іх згоды, толькі пацвярджае для мяне яе моцнае жаданне злучыць з Хрыстом як мага больш душ.

І яшчэ. Не бойцеся, мае дарагія чытачы, сустракацца з любой інфармацыяй, нават з неправеранай Касцёлам або супярэчлівай яго вучэнню. Касцёл моцны, ваша зацікаўленасць яму не пашкодзіць. Заўсёды думайце, аналізуйце і стаўце пад сумненне ўсё, што вам падаюць. Памятайце, што ў розных аўтараў ёсць розныя мэты. А веру я б ўвогуле не будавала на якіх-небудзь друкаваных крыніцах, інтэрнэт-рэсурсах, СМІ і г.д. Дастаткова Бібліі, усё астатняе – толькі дадатак.

Аксана Нядвецкая

Вытрымкі з лістоў маці Тэрэзы цытуюцца па выданні: “Мать Тереза. Будь моим светом”, сост. о. Б. Колодейчук М. С., Москва: «Книжный Клуб 36.6», 2010.

Маці Тэрэза пісала на англійскай мове, у рускім перакладзе захаваны яе стыль і своеасаблівая пунктуацыя.

** Словы Езуса (г.зн. «просьбы Хрыстовы») пададзены ў тым парадку, у якім маці Тэрэза прывяла іх у лісце арцыбіскупу Пер’е ад 13 студзеня 1947 г. Паводле гэтага ліста, “Голас” звяртаўся да маці Тэрэзы неаднаразова на працягу верасня 1946 г., бывала, просьбы паўтараліся, у яе нататніку некалькі варыянтаў адных і тых жа просьбаў.

для друку для друку